O\u02bbzbekiston GTL \u2014 kamida 3,42 milliard dollarga qurilgan mamlakatning eng qimmat sanoat inshootini \u2014 xususiylashtirish tayyorgarligi rasman boshlandi, biroq jarayonni boshqarayotgan agentlik zavodning joriy moliyaviy faoliyatini hali oshkor etmagan, sobiq rahbarlarini qamrab olgan jinoiy sud jarayoni esa yopiq eshiklar ortida davom etmoqda.<\/p>\n
Davlat Aktivlarini Boshqarish Agentligi (SAMA) 8 oktabr matbuot anjumanida gaz-suyuqlik zavodi uchun xususiylashtirish kontseptsiyasi ishlab chiqilganini tasdiqladi. SAMA rahbari Sohibjon Murodov tayyorlov ishlari hozirda zavodning moliyaviy va operatsion holatini baholash, muammolarni aniqlash hamda mulkchilik o\u02bbzgarishining ehtimoliy oqibatlarini tahlil qilishga qaratilganini aytdi. U e\u02bclonni ataylab tor doirada ifodalashga harakat qildi. "Xususiylashtirish bosqichi, ma\u02bclum ma\u02bcnoda, boshlandi", \u2014 dedi u. "Bu belgilangan muddatda sotiladi degani emas \u2014 bu shu muddat ichida xususiylashtirish bo\u02bbyicha ish boshlanadi deganidir."<\/p>\n
2025-yil 21-apreldagi prezident farmoni O\u02bbzbekiston GTLdagi \u2014 o\u02bbsha paytda davlat energetika kompaniyasi O\u02bbzbekneftegaz tasarrufidagi \u2014 100 foizlik ulushni xususiylashtirish, tayyorlov choralarini 2025-yilning uchinchi choragida boshlash va ochiq auksionni 2026-yilning ikkinchi choragida e\u02bclon qilishni buyurgan edi. 2026-yil oktabriga qadar zavod sotuvga qo\u02bbyilmagan edi.<\/p>\n
SAMA shuningdek dastlabki ommaviy taklif (IPO) imkoniyatini ham ko\u02bbrib chiqmoqda. Murodov yirik xalqaro tashkilotlar allaqachon agentlikka murojaat qilib, IPOda ishtirok etish va ozchilik ulushlarini sotib olishga qiziqish bildirganini aytdi. Hech qanday shartlar, taklif etilayotgan ulush hajmi va IPO muddatlari e\u02bclon qilinmagan.<\/p>\n
Zavodning joriy moliyaviy ahvoli va qarzining qancha qismi to\u02bblanganiga doir to\u02bbg\u02bbridan-to\u02bbg\u02bbri savol berilganda, Murodov o\u02bbzida bu raqamlar yo\u02bbqligini tan oldi. "Moliyaviy faoliyat haqida, ochig\u02bbini aytsam, menda bevosita ma\u02bclumot yo\u02bbq", \u2014 dedi u, joriy moliyaviy ko\u02bbrsatkichlarni SAMA ijtimoiy tarmoq sahifalarida alohida e\u02bclon qilishga va\u02bcda berib.<\/p>\n
Ommaga ma'lum bo'lgan ma'lumotlar Uzbekistan GTL ning o'z veb-saytidan olingan. 2026-yil 16-iyun holatiga ko'ra, zavodning xorijiy kreditlari bo'yicha to'lanmagan asosiy qarz 838,2 million dollarni tashkil etgan. To'lovlar boshlanganidan beri taxminan 1,46 milliard dollar \u2014 ya'ni dastlabki kredit asosiy summasining 63,6 foizi \u2014 qaytarib berilgan. Eng yirik qolgan kreditor \u2014 Xitoy taraqqiyot banki bo'lib, unga 1,2 milliard dollarlik dastlabki kreditdan 483,6 million dollar qarzdorlik mavjud. Janubiy Koreyaning eksport-import banki (KEXIM) ga 201,5 million dollar qarzdorlik bor; Koreya savdo sug'urtachisi K-SURE tomonidan qoplanadigan kreditlar bo'yicha qolgan qoldiq 112,8 million dollarni tashkil etadi; KEXIM kafolatlangan ob'ektlar bo'yicha esa yana 40,3 million dollar qolgan.<\/p>\n
Rossiya kreditorlariga to'liq to'lov amalga oshirilgan. Gazprombankdan olingan 120 million dollarlik kredit va Rossiyaning eksport-import bankidan olingan, keyinchalik Gazprombank tomonidan sotib olingan 100 million dollarlik kredit \u2014 ikkalasi ham 2023-yil 28-fevralda muddatidan oldin yopilgan. 2025-yilda kreditorlar ro'yxati yanada o'zgardi: KEB Hana Bankning Singapur filiali KEXIM kafolatlangan qarzning bir qismini va 30 million dollarlik K-SURE qoplanadigan kreditni sotib oldi, MUFG Bankning London filiali esa avval Credit Suisse ga tegishli bo'lgan, keyinchalik UBS tarkibiga qo'shilgan da'volarni o'z zimmasiga oldi.<\/p>\n
Ushbu raqamlar faqat to'lanmagan asosiy qarzni qamrab oladi. Ular hisoblangan foizlar yoki boshqa shartnomaviy majburiyatlarni o'z ichiga olmaydi \u2014 shuningdek, Amerika sanoat-gaz kompaniyasi Air Products bilan tuzilgan tarkiban alohida uzoq muddatli majburiyatni ham hisobga olmaydi.<\/p>\n
2023-yil may oyida O'zbek hukumati va O'zbekneftegaz 1 milliard dollarlik shartnoma imzoladi, unga ko'ra Air Products zavodning sanoat-gaz ishlab chiqarish aktivlarini \u2014 havo ajratish qurilmalari hamda sintez-gaz va vodorod uskunalarini o'z ichiga olgan holda \u2014 sotib oldi va ularni boshqarish hamda zavod uchun zarur gazlarni yetkazib berish majburiyatini oldi. Bitim 15 yilga tuzilgan bo'lib, O'zbekiston muddati oxirida aktivlarni qaytarib sotib olish huquqini saqlab qoladi. Air Products ishlab chiqarish hajmining to'liq kerak yoki kerak emasligi qat'i nazar, belgilangan oylik to'lovni oladi. Kompaniya ushbu tartibni oddiy aktiv sotish emas, balki moliyaviy operatsiya sifatida tasniflaydi; 2025-yil 30-sentabr holatiga ko'ra, u o'z kitoblarida ushbu bitim bilan bog'liq taxminan 1 milliard dollarlik moliyaviy debitorlik qarzini ko'rsatgan. Uzbekistan GTL ning har qanday potentsial xaridori qolgan bank qarzlari bilan birga ushbu uzoq muddatli to'lov majburiyatini ham meros qilib oladi.<\/p>\n
Qashqadaryo viloyatida Sho'rtan gaz-kimyo majmuasi yaqinida joylashgan va 2021-yil dekabr oyida Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan ishga tushirilgan zavod tabiiy gazni suyuq neft mahsulotlariga aylantirish uchun gaz-suyuqlik texnologiyasidan foydalanadi. Uning loyiha quvvati yiliga 3,6 milliard kub metr gaz bo'lib, yiliga 724 000 tonna dizel yoqilg'isi, 307 000 tonna aviatsiya kerosini, 437 000 tonna nafta va 53 000 tonna suyultirilgan gaz ishlab chiqaradi.<\/p>\n
Amalda zavod yillar davomida ushbu quvvatdan ancha past ishladi. 2026-yil iyul oyida Toshkentda boshlangan sud jarayoni buning sabablarini qisman oydinlashtirdi. Javobgarlar qatorida O'zbekneftegaz ning sobiq raisi Bahodir Sidiqov va yana sakkiz kishi bor. Ishning bir qismi zavodning Air Products va qurilish pudratchisi Enter Engineering bilan munosabatlariga tegishli.<\/p>\n
31-iyul kuni bo'lib o'tgan tinglovda Sidiqov sudga qurilish yakunlangandan so'ng 2 400 dan ortiq nuqson va kamchilik aniqlanganligi, jumladan uchta asosiy qurilmada \u2014 xususan havo ajratish uskunalarida \u2014 taxminan 50 ta jiddiy xato borligi haqida ma'lumot berdi. Uning so'zlariga ko'ra, shu sababli zavod quvvatining taxminan 72 foizida ishlagan. U shuningdek, kredit shartnomalari tarkibiga kiritilgan samaradorlik ko'rsatkichlariga erishilmaganlik deyarli 2,4 milliard dollarlik muddatidan oldin to'lov talabi xavfini tug'dirganini aytdi; Iqtisodiyot va moliya vazirligi kafillik qilganligi sababli, ushbu majburiyat davlatga yuklanishi mumkin edi.<\/p>\n
Vaziyatni hal qilish uchun Air Products jalb etilganini Sidiqov aytdi. Amerika kompaniyasi nuqsonlarni bartaraf etish xarajatlarini moliyalashtirishga rozi bo'ldi, pudratchi Enter Engineering esa keyinchalik ushbu xarajatlarni qoplashi kerak edi. Uning sobiq o'rinbosari Baxtiyor Anarqulov uch yil davomida ta'mirlash ishlari taxminan 56 million dollarga tushganini aniqlashtirdi. Alohida nizo O'zbekneftegaz ning kafolatli majburiyatlar bo'yicha Enter Engineering o'rniga Air Products ga to'lagan taxminan 21,4\u201321,8 million dollarlik to'lovga tegishli. Sidiqov Air Products bilan hisob-kitob qilish loyihani saqlab qolish va xalqaro investorlarning ishonchini mustahkamlash uchun zarur bo'lganini ta'kidladi. Javobgarlarning hech biri aybini tan olmagan. Avgust oyida jarayon yopiq majlisga o'tdi.<\/p>\n
O'zbekneftegaz 2025-yil dekabr oyida zavodning ishga tushirilganidan to'rt yil o'tib nihoyat to'liq quvvatga erishganini e'lon qildi. O'sha paytda bo'lib o'tgan ichki yig'ilishda sobiq rais Abdug'ani Sanginov yillar davomida davom etgan muammolarni tanqid qildi: texnologik kamchiliklar to'liq bartaraf etilmagan va rejalashtirilmagan to'xtashlar davom etgan, bu ikkalasi ham zavodning moliyaviy barqarorligiga salbiy ta'sir ko'rsatgan. Rahbariyat rejalashtirilmagan to'xtashlar sabablarini tahlil qilish, texnologik xavflarni bartaraf etish va 2026-yilda ishlab chiqarishni 15\u201320 foizga oshirish, shu bilan birga ichki ta'minotni qisqartirmasdan qo'shimcha tabiiy gaz xom ashyosi topish vazifasini oldi.<\/p>\n
Zavodning muammoli ish tarixi allaqachon kredit-reyting agentliklarining e'tiborini tortgan edi. S&P 2023-yil oxirida Uzbekneftegaz reytingini BB\u2212dan B+ga tushirdi \u2014 kompaniyaning yuqori qarz yuki va GTL zavodining quvvatdan past ishlashi sabab ko'rsatildi; 2025-yilda esa reyting qayta oshirildi.<\/p>\n
Xususiylashtirish tayyorgarliklari davom etar ekan, bir qator muhim savollar hamon javobsiz qolmoqda: zavodning hozirgi daromadliligi, uning shartnomaviy majburiyatlarining to'liq hajmi, faoliyatining barqarorligi va kelajakdagi investor uni qanday shartlarda sotib olishi. SAMA moliyaviy ma'lumotlarni e'lon qilishga va'da bergan; biroq hali buni amalga oshirmagan.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
O\u02bbzbekiston 3,42 milliard dollarlik O\u02bbzbekiston GTL zavodini xususiylashtirish uchun rasmiy tayyorgarlikni boshladi, shuningdek IPO ham ko\u02bbrib chiqilmoqda, biroq jarayonni boshqarayotgan agentlik matbuot anjumanida joriy moliyaviy ko\u02bbrsatkichlarni taqdim eta olmadi \u2014 qurilish nuqsonlari bo\u02bbyicha davom etayotgan jinoiy sud jarayoni va 1 milliard dollarlik Air Products bitimi esa har qanday kelajakdagi sotuvga qo\u02bbshimcha murakkablik kiritmoqda.<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":5941,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[40],"tags":[319,298,318,316,317,295],"ucw_region":[],"ucw_sector":[],"ucw_issue":[],"ucw_institution":[],"ucw_case_status":[],"ehb_region":[],"class_list":["post-5940","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-business-state-assets","tag-air-products","tag-state-assets","tag-sama","tag-uzbekistan-gtl","tag-uzbekneftegaz","tag-privatisation"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5940","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5940"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5940\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5941"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5940"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5940"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5940"},{"taxonomy":"ucw_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/ucw_region?post=5940"},{"taxonomy":"ucw_sector","embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/ucw_sector?post=5940"},{"taxonomy":"ucw_issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/ucw_issue?post=5940"},{"taxonomy":"ucw_institution","embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/ucw_institution?post=5940"},{"taxonomy":"ucw_case_status","embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/ucw_case_status?post=5940"},{"taxonomy":"ehb_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/ehb_region?post=5940"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}