{"id":7915,"date":"2026-11-18T03:54:57","date_gmt":"2026-11-18T03:54:57","guid":{"rendered":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/nearly-3-million-uzbeks-accumulate-no-pension-rights-as-reform-raises-minimum-tenure\/"},"modified":"2026-11-18T03:54:57","modified_gmt":"2026-11-18T03:54:57","slug":"nearly-3-million-uzbeks-accumulate-no-pension-rights-as-reform-raises-minimum-tenure","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/nearly-3-million-uzbeks-accumulate-no-pension-rights-as-reform-raises-minimum-tenure\/","title":{"rendered":"Qariyb 3 Million O&#8217;zbek Pensiya Huquqi To&#8217;plamayapti: Islohot Minimal Stajni Oshirmoqchi"},"content":{"rendered":"<p>O&#039;zbekistonning taxminan 2,9 million fuqarosi hech qanday pensiya huquqi to&#039;plamasdan qolmoqda \u2014 ular uy ishlari yoki farzand parvarishi bilan shug&#039;ullanadi va rasmiy mehnat faoliyatiga ega emas. Bu raqam Pensiya Jamg&#039;armasi tomonidan Kursiv Uzbekistan tahririyatining rasmiy so&#039;roviga javoban oshkor etildi. Mazkur ma&#039;lumotlar shunday bir paytda e&#039;lon qilindiki, taklif etilayotgan islohot yosh bo&#039;yicha pensiyaga haqli bo&#039;lish uchun talab etiladigan minimal ish stajini ikki barobardan ko&#039;proqqa oshirishi mumkin \u2014 bu esa allaqachon rasmiy tizimdan tashqarida qolgan millionlar uchun vaziyatni yanada keskinlashtirmoqda.<\/p>\n<h2>Asosan Ayollar Orasida Kuzatilayotgan Tafovut<\/h2>\n<p>Muammoning ko&#039;lami hozirgi pensionerlar sonida yaqqol ko&#039;rinadi. Hozirda yetti yildan o&#039;n to&#039;rt yilgacha xizmat stajiga ega \u2014 eng quyi malaka guruhi \u2014 643 781 nafar kishi yoshlik pensiyasi olmoqda; ularning 470 375 nafari, ya&#039;ni deyarli 73 foizi ayollardir. Pensiya jamg&#039;armasi nashrga bu farq nafaqat mehnat faoliyatining davomiyligini, balki uning sabablarini ham aks ettirishini ma&#039;lum qildi: mayda dehqon xo&#039;jaliklaridagi norasmiy mehnat, o&#039;z hisobiga ishlash, mehnat migratsiyasi va, eng muhimi, farzand tarbiyasi bilan rasmiy mehnatdan tashqarida o&#039;tkazilgan yillar.<\/p>\n<p>Amaldagi qonunga ko&#039;ra, ayollar har bir bola uch yoshga to&#039;lguniga qadar davom etadigan davrlarni qamrab oluvchi olti yilgacha bolani parvarish qilish ta&#039;tilini pensiya stajiga kiritish huquqiga ega. Jamg&#039;arma bu qoidani &quot;farzand tarbiyasi bilan bog&#039;liq mehnat faoliyatidagi tanaffuslarning ayollarning pensiya huquqlariga ta&#039;sirini yumshatish&quot; maqsadida joriy etilgan deb ta&#039;rifladi. Biroq bu qoida rasmiy ish stajining o&#039;rnini bosa olmaydi va umuman rasmiy mehnat bozoriga kirmagan ayollar uchun hech qanday ahamiyat kasb etmaydi.<\/p>\n<p>Vaziyat yomonlashib bormoqda. 2023 yilda o&#039;sha yili birinchi marta yoshlik pensiyasiga chiqqan 291 983 fuqaroning yarmidan sal ko&#039;prog&#039;i \u2014 51,3 foizi \u2014 to&#039;liq xizmat stajiga ega emas edi. 2024 yilga kelib bu ko&#039;rsatkich 54,8 foizga yetdi, 2025 yilda esa 61,3 foizni tashkil etdi. Jamg&#039;arma bunday yomonlashuvni avvalgi o&#039;n yilliklardagi norasmiy bandlik va mehnat faoliyatidagi tanaffuslar bilan bog&#039;lamoqda.<\/p>\n<h2>O&#039;z Hisobiga Ishlovchilar Ko&#039;pincha Ijtimoiy Soliqdan Voz Kechmoqda<\/h2>\n<p>Muammo uy bekalari doirasidan ancha keng. 2025 yilda O&#039;zbekistonda deyarli olti million kishi \u2014 5 999 691 nafar \u2014 o&#039;z hisobiga ishlovchi sifatida ro&#039;yxatdan o&#039;tdi. Ulardan faqat 860 205 nafari, ya&#039;ni 14,3 foizi, ixtiyoriy ravishda ijtimoiy soliq to&#039;lab, shu tariqa pensiya stajini to&#039;pladi. Qolgan 85,7 foizi esa o&#039;sha yil o&#039;z mehnati orqali hech qanday pensiya huquqini shakllantirmadi.<\/p>\n<p>&quot;Fuqaroning iqtisodiy faolligi hali pensiya huquqlari shakllanayotganini anglatmaydi&quot;, deb ta&#039;kidladi jamg&#039;arma. Uning fikricha, ustuvor vazifa o&#039;z hisobiga ishlovchilarni shunchaki ro&#039;yxatdan o&#039;tkazish emas, balki ixtiyoriy ijtimoiy soliq to&#039;lovlarini chinakamiga jozibador qilishdir. Soliq stavkasini oshirmagan holda ko&#039;rib chiqilayotgan rag&#039;batlantirish choralari orasida \u2014 hozirda to&#039;lovlar beruvchi pensiya huquqlariga qo&#039;shimcha ravishda \u2014 tug&#039;ruq nafaqalari va kasallik davrida vaqtinchalik mehnatga layoqatsizlik to&#039;lovlari mavjud.<\/p>\n<h2>Yangi Mexanizmlar va Ko&#039;tarilayotgan Chegara<\/h2>\n<p>2021 yildan boshlab rasmiy ishlaydigan turmush o&#039;rtog&#039;iga ishlamaydigan sherik nomidan ixtiyoriy ravishda ijtimoiy soliq to&#039;lash huquqi berildi; bu esa ikkinchisiga pensiya stajini to&#039;plash imkonini yaratdi. 2026 yil 28 sentyabrda imzolangan PP-355-sonli Prezident farmoni bu huquqni yanada kengaytirdi: rasmiy bandlikdagi fuqarolar endi oila a&#039;zolarining istalgan biri uchun ixtiyoriy ravishda ijtimoiy soliq to&#039;lab, ular nomiga pensiya stajini shakllantirishi mumkin.<\/p>\n<p>Xuddi shu farmon 2027 yil 1 yanvardan boshlab <em>Mening pensiyam<\/em>\u2014 &quot;Mening pensiyam&quot; \u2014 fuqarolarga mehnat staji, kunduzgi oliy ta&#039;lim va harbiy xizmat to&#039;g&#039;risidagi to&#039;liq ma&#039;lumotlarini ko&#039;rish, shuningdek, kutilayotgan pensiya miqdorini oldindan hisoblash imkonini beradi. Jamg&#039;urma ushbu vositaning maqsadi \u2014 pensiya yoshiga yaqinlashayotgan shaxslarga stajlari yetarli bo&#039;lmasa, buni erta ogohlantirish va kamchilikni bartaraf etish uchun vaqt berish ekanligini ma&#039;lum qildi.<\/p>\n<p>Ushbu ogohlantirishning dolzarbligi yanada ortishi kutilmoqda. Hozirda taklif etilayotgan pensiya islohoti doirasida yosh bo&#039;yicha pensiyaga haqli bo&#039;lish uchun zarur bo&#039;lgan minimal mehnat staji \u2014 hozirda yetti yil \u2014 o&#039;n besh yilga ko&#039;tarilishi, har yili bir yilga oshib borishi nazarda tutilmoqda. 2025-yilda yosh bo&#039;yicha pensiya tayinlangan 243 374 kishidan 8 914 nafarining staji aynan yetti yil bo&#039;lib, bu yangi pensionerlarning 3,7 foizini tashkil etgan. Jamg&#039;urma ushbu ko&#039;rsatkich kelajakda yuqori chegara tufayli ta&#039;sir ko&#039;rsatadigan shaxslar sonini anglatmasligini alohida ta&#039;kidladi: bu toifaga pensiya yoshiga hali yetmagan va mehnat faoliyati davom etayotgan fuqarolar kiradi.<\/p>\n<p>To&#039;liq pensiya olish uchun erkaklar 25 yillik, ayollar esa 20 yillik staj to&#039;plashi lozim. Minimal chegarani qondirgan, ammo to&#039;liq stajga yetmagan shaxslarga haqiqiy stajlariga mutanosib ravishda pensiya tayinlanadi. Taklif etilayotgan islohot allaqachon pensiya olayotgan shaxslarga ta&#039;sir qilmaydi; o&#039;zgarishlar faqat yangi qoidalar kuchga kirganidan so&#039;ng pensiya yoshiga yetadigan fuqarolarga nisbatan qo&#039;llaniladi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>O&#8217;zbekiston Pensiya Jamg&#8217;armasi 2,9 million fuqaro hech qanday pensiya huquqi to&#8217;plamasligini ma&#8217;lum qildi; joriy pensionerlar orasida minimal ish stajiga ega ayollar deyarli uchdan uch qismini tashkil etmoqda. Taklif etilayotgan islohot esa malaka chegarasini yetti yildan o&#8217;n besh yilga ko&#8217;tarishi mumkin.<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":7916,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[43],"tags":[1121,749,1122,1124,748,1123],"ucw_region":[],"ucw_sector":[],"ucw_issue":[],"ucw_institution":[],"ucw_case_status":[],"ehb_region":[],"uov_series":[],"class_list":["post-7915","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-governance-reform","tag-gender-gap","tag-social-protection","tag-informal-employment","tag-self-employment","tag-pension-reform","tag-pension-fund"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7915","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7915"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7915\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7916"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7915"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7915"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7915"},{"taxonomy":"ucw_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/ucw_region?post=7915"},{"taxonomy":"ucw_sector","embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/ucw_sector?post=7915"},{"taxonomy":"ucw_issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/ucw_issue?post=7915"},{"taxonomy":"ucw_institution","embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/ucw_institution?post=7915"},{"taxonomy":"ucw_case_status","embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/ucw_case_status?post=7915"},{"taxonomy":"ehb_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/ehb_region?post=7915"},{"taxonomy":"uov_series","embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/uov_series?post=7915"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}