{"id":8027,"date":"2026-11-20T02:29:53","date_gmt":"2026-11-20T02:29:53","guid":{"rendered":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/kazakhstans-business-ombudsman-calls-for-risk-data-overhaul-of-company-inspections\/"},"modified":"2026-11-20T02:29:53","modified_gmt":"2026-11-20T02:29:53","slug":"kazakhstans-business-ombudsman-calls-for-risk-data-overhaul-of-company-inspections","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/kazakhstans-business-ombudsman-calls-for-risk-data-overhaul-of-company-inspections\/","title":{"rendered":"Qozog\u02bbiston Biznes Ombudsmani Kompaniyalar Tekshiruvlarida Risk-Ma\u02bclumotlar Tizimini Isloh Qilishni Talab Qilmoqda"},"content":{"rendered":"<p>Qozog\u02bbiston biznes ombudsmani bosh vazirga mamlakat kompaniyalarini tartibga soluvchi tekshiruvlar uchun tanlash tizimi buzilgan, nomutanosib va har yili minglab hollarda noqonuniy ekanligini ma\u02bclum qildi hamda uni OECD standartlariga asoslangan yagona ma\u02bclumotlarga tayangan risk platformasi bilan almashtirishni taklif qildi.<\/p>\n<p>Bosh vazir Olzhas Bektenov nomiga 11-noyabr sanasida yo\u02bbllangan ochiq maktubda ombudsman Kanat Nurov Milliy iqtisodiyot vazirligi hamda Bosh prokuratura huzuridagi Huquqiy statistika va maxsus hisoblar qo\u02bbmitasining raqamlariga tayanib, joylarga borib o\u02bbtkaziladigan tekshiruvlar haqiqiy riskni nishonga olish o\u02bbrniga o\u02bbsishni jazolayotgan yuklamaga aylanib qolganini asoslab berdi. Vazirlik 2025-yilda xususiy korxonalarda 46 884 ta rejalashtirilmagan tekshiruv o\u02bbtkazilganini qayd etdi \u2014 bu o\u02bbsha yildagi barcha tekshiruvlarning 92,5 foizini tashkil etadi. Prokurorlar ulardan 1 500 dan ortig\u02bbini noqonuniy deb topdi.<\/p>\n<p>Tekshiruv yuki biznes hajmiga qarab notekis taqsimlanadi \u2014 Nurov ta&#039;kidlashicha, bu holat kompaniyalarning kengayishiga to&#039;sqinlik qilishi mumkin. Kichik biznes har 64 ta firmaga bitta tekshiruv hisobiga duch keldi. O&#039;rta biznes o&#039;rtacha 2,5 ta tekshiruv oldi; yirik xususiy kompaniyalar esa o&#039;rtacha 4,8 ta. Bu shuni anglatadiki, o&#039;rta biznes kichik biznasga nisbatan 150 martadan ko&#039;proq tekshiruv tezligiga duchor bo&#039;ldi. Qozog&#039;istonning Ma&#039;muriy huquqbuzarliklar kodeksining ko&#039;plab qoidalariga ko&#039;ra, biznes keyingi hajm toifasiga o&#039;tganda jarima avtomatik ravishda ikki barobarga oshadi, bu esa to&#039;siqlovchi ta&#039;sirni yanada kuchaytiradi.<\/p>\n<p>Yirik biznes umumiy ma&#039;muriy jarima yukining 63 foizini ko&#039;tardi \u2014 barcha hajmlar bo&#039;yicha yig&#039;ilgan 96,4 milliard tengeden (taxminan 217 million dollar) 60,3 milliard tenge (taxminan 136 million dollar). Shu bilan birga, 2025 yildagi barcha tekshiruvlarning 43 foizi hech qanday qoidabuzarlik aniqlamadi, bu ko&#039;rsatkich o&#039;tgan yilgi 37 foizdan yuqori bo&#039;lib, tartibga soluvchi tashrif buyurishlarning tobora ko&#039;payib borayotgan qismi hech qanday ijro natijasi bermayotganini ko&#039;rsatmoqda.<\/p>\n<h2>Ishga tushirishda to&#039;xtab qolgan islohot<\/h2>\n<p>2021 yilgi islohot aynan shu muammoni hal qilishga mo&#039;ljallangan edi. U bizneslarni xavf darajasi bo&#039;yicha guruhlash va tekshiruv ro&#039;yxatlari hamda jadvallarini avtomatik tarzda shakllantirish tizimini nazarda tutgan edi \u2014 bu jarayondan ixtiyoriy qaror qabul qilish imkoniyatini, ya&#039;ni bosim o&#039;tkazish maydonini olib tashlash maqsadida. Tizim rasman 2024 yil yanvar oyida ishga tushirildi, ammo Nurovning so&#039;zlariga ko&#039;ra, doimiy texnik muammolar va joriy qo&#039;llab-quvvatlashni moliyalashtirmaslik sababli u asosan ishlamay kelmoqda.<\/p>\n<p>Islohot uchun belgilangan davlat nazoratining 96 sohasidan 66 tasi avtomatlashtirishga mo&#039;ljallangan edi. Nurov keltirgann vazirlik ma&#039;lumotlariga ko&#039;ra, 2026 yilga kelib avtomatlashtirilgan vositalar faqat 15 ta sohada ishlayapti. Qolgan 51 ta soha qonun nazarda tutgan xavfga asoslangan tanlov mexanizmi siz ishlashda davom etmoqda.<\/p>\n<p>Qozog&#039;istonning Tadbirkorlik kodeksining 141-moddasi zaxira mexanizmini nazarda tutadi: avtomatlashtirilgan xavfni baholash tizimiga ega bo&#039;lmagan tartibga soluvchi organlar har qanday sohada nazorat ostidagi bizneslar yoki ob&#039;ektlarning 5 foizidan ko&#039;prog&#039;ini tashrif buyurish bilan cheklanadi. Biroq Nurov aytishicha, bu cheklov amalda bajarilishini ta&#039;minlab bo&#039;lmaydi, chunki idoralar nazorat qiladigan bizneslarning ishonchli hisobini yuritmaydi va bu muvofiqlikni tekshirishni imkonsiz qiladi.<\/p>\n<h2>Nurov nima talab qilmoqda<\/h2>\n<p>Ombudsmenning takliflari aniq. U hukumatdan OECD a&#039;zo davlatlarining tartibga solish xavfini qanday baholashini o&#039;rganishni, so&#039;ngra tartibga soluvchi organlar qaysi ma&#039;lumot manbalaridan foydalanishi va ma&#039;lumotlar sifatini qanday tekshirishi kerakligini belgilaydigan umumiy milliy qoidalarni ishlab chiqishni talab qildi. Eng muhimi, u mezonlar va ularning nisbiy og&#039;irligini ommaga e&#039;lon qilishni so&#039;radi, shunda bizneslar qaysi omillar tekshiruv ehtimolini oshirishi yoki kamaytirishi mumkinligini tushuna olsin.<\/p>\n<p>U taklif qilishicha, joriy etish Qozog&#039;istonning Ma&#039;muriy bosim indeksi biznesga eng og&#039;ir tartibga solish yukini qayd etgan sohalarda boshlanishi kerak. Shuningdek, u Bektenovdan tekshiruv ma&#039;lumotlarini allaqachon kuzatib borayotgan huquqiy statistika qo&#039;mitasini yagona tizimga mas&#039;ul etib tayinlashni ko&#039;rib chiqishni so&#039;radi \u2014 bu qo&#039;mitaga idoralar bo&#039;yicha muvofiqlikni ta&#039;minlash uchun ham vakolat, ham ma&#039;lumotlar infratuzilmasini beradi.<\/p>\n<p>Mintaqaning boshqa joylarida Tojikiston kichik va o&#039;rta biznesning aksariyat tekshiruvlariga moratoriumini 2029 yil 1 yanvargacha uzaytirdi, soliq tekshiruvlari esa ruxsat etilgan holda qoldi \u2014 bu Nurov tarafdorlik qilayotgan xavfga asoslangan yondashuvdan ko&#039;ra qo&#039;polroq vosita, biroq u tartibga solish haddan tashqari kengayishiga nisbatan umumiy mintaqaviy tashvishni aks ettiradi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qozog\u02bbiston biznes ombudsmani Kanat Nurov Bosh vazir Bektenov nomiga maktub yo\u02bbllab, 2025-yilda kompaniyalar tekshiruvlarining 43 foizida hech qanday qoidabuzarlik aniqlanmagani, 1 500 dan ortiq tekshiruv noqonuniy o\u02bbtkazilgani va 2021-yilgi avtomatlashtirish islohoti deyarli ishlamayotgani haqida ogohlantirdi hamda ixtiyoriy joylarga tashrif buyurishni almashtirish uchun yagona risk-ma\u02bclumotlar platformasini taklif qildi.<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":8028,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[43],"tags":[1148,1149,1147,1150,166,466],"ucw_region":[],"ucw_sector":[],"ucw_issue":[],"ucw_institution":[],"ucw_case_status":[],"ehb_region":[],"uov_series":[],"class_list":["post-8027","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-governance-reform","tag-business-inspections","tag-kanat-nurov","tag-administrative-burden","tag-oecd","tag-kazakhstan","tag-regulatory-reform"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8027","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8027"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8027\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8028"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8027"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8027"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8027"},{"taxonomy":"ucw_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/ucw_region?post=8027"},{"taxonomy":"ucw_sector","embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/ucw_sector?post=8027"},{"taxonomy":"ucw_issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/ucw_issue?post=8027"},{"taxonomy":"ucw_institution","embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/ucw_institution?post=8027"},{"taxonomy":"ucw_case_status","embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/ucw_case_status?post=8027"},{"taxonomy":"ehb_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/ehb_region?post=8027"},{"taxonomy":"uov_series","embeddable":true,"href":"https:\/\/uzbekistanobserver.com\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/uov_series?post=8027"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}