Maqolani tinglash
2026 yil 1 oktyabr holatiga ko'ra, Markaziy Osiyo davlatlarining 20 400 dan ortiq fuqarosi Ukrainada jang qilish maqsadida Rossiya Qurolli Kuchlari bilan shartnoma imzolagan. Bu raqamlar Ukrainaning urush asirlari bilan ishlash loyihasi "I Want to Live" tomonidan 20 oktyabr kuni mintaqa ommaviy axborot vositalari uchun o'tkazilgan brifingda taqdim etildi.
Eng katta ulush Oʻzbekiston hissasiga to'g'ri keldi: 8 207 kishi, ya'ni Markaziy Osiyo umumiy sonining 40 foizi. Tojikiston fuqarolari 5 308 nafarni (26%), Qozog'iston 3 819 nafarni (19%), Qirg'iziston 2 219 nafarni (11%), Turkmaniston esa 884 nafarni (4%) tashkil etdi. Umuman olganda, Markaziy Osiyoliklar loyiha tomonidan Rossiya armiyasida shartnoma asosida xizmat qilayotgani aniqlangan barcha xorijiy fuqarolarning 44 foizini tashkil etadi.
Brifingda loyiha vakili raqamlar allaqachon Rossiya fuqaroligiga ega bo'lgan etnik Markaziy Osiyoliklarni o'z ichiga olmasligini ta'kidladi; bu esa haqiqiy umumiy ko'rsatkich yuqoriroq bo'lishi mumkinligini anglatadi.
Yollash sur'ati yildan yilga tezlashmoqda
Yollash sur'ati keskin oshdi. 2024 yilda loyiha 4 119 ta Markaziy Osiyo shartnoma imzolash holatini qayd etdi, shulardan 1 446 tasi Oʻzbekistondan. Bu ko'rsatkich 2025 yilda ikki barobardan ko'proq oshib, 8 497 ga yetdi; o'zbeklar 3 487 nafarni tashkil etdi. Faqat 2026 yilning dastlabki to'qqiz oyida yana 6 043 kishi shartnoma imzoladi — ulardan 2 602 nafari o'zbek fuqarolari — bu 2025 yilgi umumiy ko'rsatkichning 71 foiziga teng.
"Qo'shni davlatlar aholisini yollash til, madaniy va migratsiya aloqalari tufayli ayniqsa qulay", — deyiladi loyihaning taqdimotida.
Safarbarlikning uch usuli aniqlandi
"Men yashashni istayman" loyihasi xorijiy fuqarolarni Rossiya xizmatiga jalb qilishda qoʻllaniladigan uch asosiy usulni tasvirlaydi. Birinchisi — moddiy rag'bat: rekruterlar oylik maoshi 2 000–3 000 dollar, Rossiya fuqaroligi va qoʻshimcha imtiyozlar va'da qilishi haqida xabar berilmoqda. Loyiha koʻplab rekrutlar bu shartlarni daromad topish maqsadida ongli ravishda qabul qilishini tan oladi.
Ikkinchi usul — aldash. E'lonlarda qurilish, xavfsizlik, ombor yoki haydovchilik sohasida yuqori maoshli fuqarolik ishi taklif etiladi; ba'zan lavozim "Mudofaa vazirligi manfaatlarida" ekanligi qayd etiladi, ammo jangovar joylashtirish haqida ma'lumot berilmaydi. Shartnoma imzolangach, rekrutlar qisqa muddatli harbiy tayyorgarlikdan oʻtkaziladi va frontga yuboriladi. Loyiha bu yondashuv Sri-Lanka, Kuba, Nepal va bir qator Afrika mamlakatlari fuqarolari orasida eng keng tarqalganligini aytadi.
Uchinchi usul — majburlash boʻlib, loyiha uni Markaziy Osiyoda ayniqsa keng tarqalgan deb belgilaydi. Politsiya reydlari chogʻida hujjatsiz yoki muddati oʻtgan hujjatli migrantlar ushlanadi, soʻngra ularga qamoq yoki deportatsiya bilan tahdid qilinadi va muqobil taklif etiladi: pul va fuqarolik evaziga Rossiya Mudofaa vazirligi bilan shartnoma imzolash.
Mahkumlar fuqarolik olish va jinoiy javobgarlikdan qoʻrqishni asosiy sabab sifatida koʻrsatmoqda
2026-yil 12-oktabr holatiga koʻra, Rossiya tomonida jang qilgan yuzlab xorijiy fuqaro Ukraina asirligida saqlanmoqda; ular 59 mamlakatdan kelgan boʻlib, loyiha ularning soni yildan-yilga oʻsib borayotganini qayd etadi. Xorijiy harbiy asirlar orasida eng koʻp uchraydigan yetti millat — taqdimotda keltirilgan tartibda — Oʻzbekiston, Tojikiston, Belarus, Kolumbiya, Qozogʻiston, Ozarbayjon va Qirgʻiziston fuqarolaridir. Mamlakatlar kesimida asirlar soni boʻyicha batafsil maʼlumot taqdim etilmagan.
Xorijiy asirlarning 90 foizdan ortigʻi motivatsiyalari boʻyicha soʻrovnomani toʻldirdi. Markaziy Osiyodan kelgan respondentlar orasida Rossiya fuqaroligini olish istagi yetakchi sabab boʻlib, javoblarning 32 foizida tilga olingan. Qamoqdan qochish yoki jinoiy javobgarlikdan qoʻtilish 20 foizni tashkil etdi — bu soʻrov oʻtkazilgan barcha mintaqaviy guruhlar orasida eng yuqori koʻrsatkich. Pul ishlash istagi javoblarning 10 foizini, Rossiyadan deportatsiyadan qochish esa 6 foizini tashkil etdi. Javoblarning 12 foizi rekrutlar Rossiyaning harbiy harakatlarini qoʻllab-quvvatlash maqsadida ixtiyoriy ravishda shartnoma imzolagnini koʻrsatdi; loyiha vakili urushdan oldin Markaziy Osiyoda yashagan etnik ruslar ham shaxsiy suhbatlarda xuddi shu sababni aytganini bildirdi.
Kelajakdagi rejalari haqida soʻralganda, Markaziy Osiyodan kelgan asirlarning katta qismi Rossiyaga qaytishni xohlashini aytdi — bu javoblarning 82 foizini tashkil etdi. Vataniga qaytish faqat javoblarning 11 foizida tilga olindi. Loyiha vakili asirlar buni oʻzlarini Rossiya fuqarolari deb hisoblashlari bilan izohlashini aytdi — hatto shartnoma imzolangandan keyingina Rossiya pasporti olganlar ham — va uyda jinoiy javobgarlikdan qoʻrqishlarini bildirdi; chunki yollanma askarlik faoliyati mintaqaning barcha mamlakatlarida jinoyat hisoblanadi. Asirlar, shuningdek, jangovar xizmatlari uchun moddiy tovon olishlarini kutayotganliklarini ham aytdi.