Maqolani tinglash
Oʻzbekiston barqarorlik hisoboti boʻyicha siyosiy majburiyatdan qonuniy yuklamaga oʻtdi: 2025-yil oxiri va 2026-yil oʻrtasi oraligʻida chiqarilgan uchta alohida huquqiy hujjatga asoslangan tizim doirasida oʻnlab davlatga tegishli kompaniyalar uchun aniq muddatlar kuchga kirdi.
Eng keng qamrovli majburiyat 2026-yil 4-mayda imzolangan Vazirlar Mahkamasining 221-sonli qaroridan kelib chiqadi. Ushbu qaror banklar va moliya sektori tashkilotlari bundan mustasno, transformatsiya jarayonidagi 22 ta davlat korxonasini Xalqaro Barqarorlik Standartlari Kengashi tomonidan ishlab chiqilgan IFRS S1 va IFRS S2 standartlariga muvofiq yillik barqarorlik hisobotlarini eʼlon qilishga majbur etadi. Ushbu korxonalardan oʻn oltitasi 2026-yilgi moliyaviy yilni qamrab oluvchi birinchi hisobotni tayyorlashi; qolgan oltitasi esa 2027-yil uchun hisobot taqdim etishi shart.
Xuddi shu qaror davlat ustav kapitalining ellik foizidan ko'prog'iga ega bo'lgan yoki boshqa har qanday yagona aktsiyador yoki ishtirokchiga qaraganda katta ulushga ega bo'lgan kompaniyalarga ham tatbiq etiladi.
Energetika sektori uchun oldinroq belgilangan muddat
Sakkizta energetika kompaniyasi va davlat aktivlarini boshqaruvchi AO UzAssets 2026-yil 16-fevralda chiqarilgan UP-22-sonli Prezident farmoni asosida yanada qattiqroq jadvalga duch kelmoqda. Harakat rejasiga koʻra, 2025-yilgi moliyaviy yil uchun ISSB standartlariga asoslangan ESG hisoboti 2026-yil davomida tayyorlanishi lozim. Farmonda nomlangan energetika kompaniyalari quyidagilar: UzbekNefteGaz, Teplovyye Elektricheskiye Stantsii, Natsionalnyye Elektricheskiye Seti Uzbekistana, Yashil Energiya, Khududgaztaminot, UzbekGidroEnergo, UzTransGaz va Regionalnyye Elektricheskiye Seti. Farmonda nashr etish sanasi koʻrsatilmagan hollarda kompaniyalar standartlarning oʻz muddatlariga yoki, tegishli boʻlgan hollarda, 221-sonli qarorida belgilangan muddatlarga amal qilishi koʻrsatilgan.
2027-yildan boshlab deyarli 450 ta ijtimoiy ahamiyatga ega tashkilot
Majburiyatlarning uchinchi qatlami Oʻzbek qonunchiligi ijtimoiy ahamiyatga ega tashkilotlar deb belgilagan subyektlarni qamrab oladi. 2025-yil 15-sentabrda qabul qilingan PP-282-sonli Prezident qarori ushbu tashkilotlarga 2027-yil 1-yanvardan ISSB standartlarini qoʻllashni majburiy qiladi. 2026-yil oktabr holatiga koʻra, ijtimoiy ahamiyatga ega tashkilotlar reyestrida 449 ta korxona mavjud boʻlib, ularga qoʻyiladigan mezonlar Iqtisodiyot va moliya vazirligi hamda Markaziy bank tomonidan birgalikda belgilangan.
Iqtisodiyot va moliya vazirligi va Markaziy bank kengashining 2025-yil 27-dekabrdagi 3736-sonli qoʻshma buyrug'ida ISSB talablariga muvofiq hisobotlar yillik umumiy yigʻilishdan kamida ikki hafta oldin, har qanday holatda esa hisobot davri tugagan yilning 15-iyunidan kechiktirmay eʼlon qilinishi lozimligi belgilangan. Shu asosda, 2027-yilni qamrab oluvchi birinchi hisobotlar 2028-yil 15-iyungacha taqdim etilishi kerak.
Bitta kompaniya bir nechta talabga bir vaqtning oʻzida tushib qolgan taqdirda — masalan, ijtimoiy ahamiyatga ega tashkilot boʻlgan holda oʻzgartirilayotgan davlat korxonasi — u eng erta muddatni qoʻllashi shart.
Listingdagi kompaniyalar uchun ixtiyoriy yoʻnalish
221-sonli qaror shuningdek 2027-yil hisobot yilidan boshlab ixtiyoriy hisobot yoʻnalishini ham joriy etadi; bu yoʻnalish qimmatli qogʻozlari Respublika fond birjasi Toshkentda muomalada boʻlgan kamida 50 ta kompaniyaga ochiq. Ushbu kompaniyalarni tanlash mezonlari 2027-yil 1-yanvardan oldin belgilanishi lozim.
Standartlar nimani talab qiladi
IFRS S1 kompaniyaning pul oqimlariga, moliyalashtirishga kirish imkoniyatiga yoki kapital xarajatlariga oqilona taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan barqarorlikka oid risklar va imkoniyatlarni oshkor qilishga doir umumiy talablarni belgilaydi. IFRS S2 esa iqlimga xos risklar va imkoniyatlarni qamrab oladi. Ikkala standart ham oshkor qilish talablarini Iqlim bilan bogʻliq moliyaviy maʼlumotlarni oshkor qilish boʻyicha ishchi guruh (TCFD) doirasini aks ettiruvchi toʻrtta blok atrofida tashkil etadi: boshqaruv, strategiya, riskni boshqarish hamda koʻrsatkichlar va maqsadlar. Oshkor qilishlar umumiy moliyaviy hisobotning tarkibiy qismi boʻlishi va xuddi shu hisobot davri uchun u bilan bir vaqtda eʼlon qilinishi shart. Kompaniyalarga shuningdek muhim risklar va tarmoqqa xos koʻrsatkichlarni aniqlashda SASB sanoat standartlaridan foydalanish tavsiya etiladi.
Birinchi yilga moʻljallangan yengilliklar
ISSB standartlari birinchi marta hisobot taqdim etayotganlar uchun oʻtish davri qoidalarini oʻz ichiga oladi. Dastlabki yilda kompaniya oshkor qilishlarni faqat iqlimga oid maʼlumotlar bilan cheklashi, oldingi davr bilan qiyosiy maʼlumotlarni kiritmasligi, GHG Protokolidan farq qilsa ham mavjud issiqxona gazlari hisoblash metodologiyasini saqlab qolishi va 3-doira emissiyalarini oshkor qilishdan bosh tortishi mumkin. Barqarorlik hisoboti moliyaviy hisobotdan keyin ham eʼlon qilinishi mumkin — yarim yillik hisobot bilan birga yoki, yarim yillik hisobot mavjud boʻlmagan taqdirda, moliya yili tugaganidan keyin toʻqqiz oy ichida — bu milliy talablarga zid kelmasligi sharti bilan.
Biroq oʻtish davri yengilliklarining oʻzi asosiy maʼlumot toʻplash vazifasini kechiktirmaydi. Eng erta muddatlarga tushib qolgan kompaniyalar IFRS S1 va IFRS S2 talablariga toʻliq muvofiqlik toʻgʻrisida shartli boʻlmagan bayonot bera olishidan avval emissiya koʻrsatkichlarini yigʻishi, iqlim risklari va imkoniyatlarini hujjatlashtirishi hamda mustaqil tasdiqni qoʻllab-quvvatlashga qodir ichki nazorat tizimini shakllantirishi zarur.
O'zbekistonning bu qadami uni IFRS Barqarorlik Oshkorligi Standartlarini qabul qilgan yoki qabul qilish yo'lida bo'lgan 45 dan ortiq yurisdiktsiya qatoriga qo'shdi. IFRS Jamg'armasi ta'kidlashicha, ushbu guruh birgalikda jahon YaIMining taxminan 60 foizini va global issiqxona gazi chiqindilarining ham shunga yaqin ulushini tashkil etadi. Iqtisodiyot va moliya vazirligi 2026 yil aprel oyida imzolangan shartnoma orqali mamlakatning Jamg'arma bilan munosabatlarini rasmiylashtirdi.