Maqolani tinglash
Prezident Shavkat Mirziyoyev 2050 yilgacha boʻlgan energetika sohasining Milliy Bosh Rejasini ishlab chiqish haqida eʼlon qildi. Bu qaror mamlakatning dastlabki yashil energetika rivojlanishini shakllantirgan investor boshqaruvli yondashuvdan muhim bir chekinishni anglatadi. Mazkur eʼlon yoqilgʻi-energetika sohasidagi investorlar bilan ochiq muloqot chogʻida qilindi. Unda Mirziyoyev tarqoq, investor tomonidan tanlangan quvvatlarni izchil, davlat tomonidan rejalashtirilgan tarmoq bilan almashtirish maqsadida koʻzda tutilgan bir qator tarkibiy oʻzgarishlarni bayon etdi.
Hukumat rejani amalga oshirish uchun ikki aniq muddat belgiladi: tarmoq ulanish imkoniyatlari xaritasi 2027 yil 1 martgacha eʼlon qilinishi, toʻliq bosh reja esa 2027 yil 1 iyulgacha taqdim etilishi kerak. Ushbu hujjatlar investorlar va energiya ishlab chiqaruvchilarga oʻz uzoq muddatli strategiyalarini tuzishda kutilayotgan talab oʻsishini, infratuzilma talablarini va mavjud quvvatlarni baholash imkonini beradi.
Investor Tanlovidan Raqobatbardosh Tenderga
Oʻzbekistonning yashil energetika islohotlarining dastlabki bosqichida hukumat investorlarga yangi elektr stansiyalari uchun joylarni oʻzlari tanlashga ruxsat berdi — bu kapitallarni tezda jalb etish va qayta tiklanadigan energetika quvvatlarini jadal surʼatda oshirish maqsadida qoʻllanilgan ataylab ishlab chiqilgan siyosat edi. Ushbu yondashuv sohaga yirik investitsiyalarni jalb etishda muvaffaqiyat qozondi, biroq u turli joylarda tarqoq holda joylashgan, deyarli muvofiqlashtirilmagan elektr stansiyalari mozaikasini vujudga keltirdi. Buning oqibatida elektr energiyasini alohida stansiyalardan haqiqiy iste'mol joylariga uzatish xarajatlari sezilarli darajada oshdi.
«Нам нужны не отдельные электростанции, а непрерывно связанная энергетическая система», — подчеркнул глава Узбекистана.
Mirziyoyev alohida elektr stansiyalar emas, balki uzluksiz bogʻliq energetika tizimi zarurligini taʼkidladi. Yangi tizim doirasida yangi quvvatlar uchun loyihalar mintaqaviy energetika ehtiyojlari asosida ishlab chiqiladi va keyin tayyor tender shaklida raqobatbardosh tenderga qoʻyiladi. Barcha investorlarga teng talablar qoʻllaniladi, toʻlov intizomini taʼminlash va loyiha riskini kamaytirish mexanizmlari joriy etiladi.
Har bir loyihaning joylashuvi, yer maydoni, tarmoq ulanish nuqtasi, ishga tushirish muddati va elektr energiyasini sotib olish narxi oldindan belgilanadi. Yangi qoidalar asosida umumiy quvvati 2,2 GVt boʻlgan oltita quyosh va shamol elektr stansiyasi uchun tanlov jarayoni yaqin orada boshlanishi rejalashtirilgan.
Mintaqaviy Talab va Fargʻona Vodiysi
Strukturaviy o'zgarish qisman o'sib borayotgan mintaqaviy nomutanosibliklar bilan bog'liq. Andijon, Namangan va Farg'ona viloyatlarini o'z ichiga olgan Farg'ona vodiysining ayrim qismlari allaqachon mamlakatning boshqa hududlaridan yetkazib beriladigan elektr energiyasiga bog'liq. Yangi yirik korxonalar va sanoat zonalari ishga tushirilishi bilan bu bog'liqlik kuchayib bormoqda va taqsimlash tarmoqlariga qo'shimcha yuklanish tug'dirmoqda.
Mirziyoyev shuningdek, ma'lumotlar markazlari va sun'iy intellekt infratuzilmasini elektr energiyasiga bo'lgan talabni tezlashtiruvchi omillar sifatida ko'rsatdi. Bunday ob'ektlar uchun joylar kelajakda mavjud tarmoq quvvati va yashil energiya manbalariga yaqinligi hisobga olingan holda oldindan tanlab olinadi. Har bir yirik ma'lumotlar markazi loyihasi asosiy va zaxira elektr ta'minoti tizimlari, energiya saqlash va sovutish infratuzilmasini o'z ichiga olishi shart bo'ladi; investorlardan esa elektr energiyasi va suvdan samarali foydalanish bo'yicha yechimlar taqdim etish kutiladi.
Uglerod Sertifikatlari va Yashil Daromad Manbalari
Islohotlar shuningdek, qayta tiklanadigan energiya ishlab chiqaruvchilari uchun yangi daromad mexanizmlarini joriy etadi. Yashil energiya generatorlari energiya sertifikatlari va uglerod birliklarini sotish orqali daromadlarini oshirish imkoniyatiga ega bo'ladi. Hukumat ushbu vositalardan tushgan daromadlarni adolatli taqsimlash mexanizmlari xalqaro ekologik majburiyatlar va amaldagi shartnomalar asosida ishlab chiqilishini ma'lum qildi, biroq tushumlar qanday taqsimlanishi haqidagi aniq tafsilotlar hali e'lon qilinmagan.
Mirziyoyev ishlab chiqarish, taqsimlash va saqlash quvvatlari alohida tarkibiy qismlar sifatida emas, balki yagona bir butun sifatida ishlashi zarurligini ta'kidladi. Elektr energiyasi ishlab chiqarishdan uzatish orqali yakuniy iste'molchilargacha bo'lgan yagona infratuzilmaga urg'u berish 2050 yilgi rejaning markaziy mantig'ini aks ettiradi: avvalgi markazlashmagan yondashuv tufayli yuzaga kelgan xarajat va ishonchlilik muammolari loyihama-loyiha emas, balki tizimli yechimni talab etadi.