Maqolani tinglash
Oʻzbekiston Raqobat qoʻmitasi 2025 yil davomida hukumatning yagona qonunchilik portali orqali taqdim etilgan 878 ta normativ-huquqiy hujjat loyihasini baholadi va ulardan 425 tasi — 48 foizi — amaldagi qonunchilik hamda raqobat huquqiga zid normalarni oʻz ichiga olganini aniqladi. Qoʻmitaning rasmiy veb-saytida eʼlon qilingan mazkur xulosalar, taklif etilayotgan davlat tartibga solish normalari qabul qilinishidan oldin bozor raqobati talablariga qanchalik tez-tez zid kelishini aks ettiruvchi eng keng qamrovli yillik manzarani ifodalaydi.
Oldindan koʻrib chiqish mexanizmi davlat vazirliklari, idoralari va mahalliy hokimiyat organlarini qonun loyihalari, Prezident farmonlari va Vazirlar Mahkamasi qarorlarini qabul qilinishidan oldin project.gov.uz portali orqali qoʻmitaga taqdim etishni talab qiladi. Qoʻmita esa har bir loyiha raqobatni buzuvchi yoki cheklovchi qoidalarni oʻz ichiga olgan-olmaganligiga doir rasmiy xulosa chiqaradi. 2025 yilgi maʼlumotlar butun kalendar yil davomida taqdim etilgan barcha hujjat turlarini qamrab oladi.
Prezident va Vazirlar Mahkamasi loyihalari eng koʻp taʼsirlangan
Qoidabuzarlik darajasi Prezident farmonlari va qarorlari loyihalarida eng yuqori boʻldi: 2025 yilda taqdim etilgan 239 ta bunday hujjatning 147 tasi — 61,5 foizi — raqobatga zid qoidalarni oʻz ichiga olganligi aniqlandi. Koʻrib chiqilgan 480 ta Vazirlar Mahkamasi qarorlari va farmoyishlari loyihasidan 216 tasi, ya'ni 45 foizi salbiy xulosa oldi. Taqdim etilgan 110 ta qonun loyihasidan 46 tasi — 50 foizdan biroz koʻproq — belgilandi. Idoraviy normativ hujjatlar yaxshiroq natija koʻrsatdi: 49 ta bunday loyihaning 16 tasi, ya'ni 32,7 foizi raqobat talablariga zid ekanligi aniqlandi.
Yilning bir qismini qamrab olgan avvalgi xulosada 243 ta normativ-huquqiy hujjat loyihasi koʻrib chiqilganligi, ulardan 121 tasi — aynan 50 foizi — qonunchilik talablariga zid normalarni oʻz ichiga olganligi baholanganligi qayd etilgan edi. Ushbu qismga 76 ta Prezident hujjatlari loyihasi kirgan boʻlib, ulardan 40 tasi (53 foizi) belgilangan; 120 ta Vazirlar Mahkamasi loyihasidan esa 63 tasi (51 foizi) salbiy xulosa olgan.
Koʻrib chiqilgan tarmoqlar
Qoʻmita tomonidan koʻrib chiqilgan va eʼlon qilingan muayyan hujjat loyihalari qishloq xoʻjaligi, sanoat, energetika va davlat mulkini boshqarish sohalarini qamrab oldi. Vazirlar Mahkamasining bir qaror loyihasi don ekinlarini yetishtirishda klaster tizimini bosqichma-bosqich joriy etishga oid boʻlib, bu model ilgari qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishini yirik operatorlar qoʻlida toʻplash nuqtai nazaridan tanqid ostiga olingan edi. Boshqa bir loyiha Toshkentdagi davlat mulkidan oqilona foydalanish chora-tadbirlarini koʻzda tutdi. Uchinchi loyiha esa Jizzax viloyatining Forish tumanida yuqori sifatli sement zavodi qurishni nazarda tutdi.
Koʻrib chiqilgan boshqa loyihalar orasida yogʻoch-qipiq plitalar va ularning oʻrinbosarlarini import qilishni kamaytirish hamda ichki ishlab chiqarishni kengaytirish toʻgʻrisidagi Prezident farmoni, shuningdek, tabiiy gaz uchun avtomatlashtirilgan nazorat va hisobga olish tizimini joriy etish toʻgʻrisidagi alohida Prezident farmoni ham mavjud edi. Qoʻmita bundan tashqari belgilangan aholi guruhlari uchun sanitariya-gigiena oʻquv kurslarini tashkil etishga oid loyihani koʻrib chiqdi va kassa apparatlari ishlab chiqaruvchilari uchun teng sharoitlar yaratish masalasida xulosalar chiqardi.
Vazirliklarning qoʻmita xulosalariga qarshiligi
Qoʻmita xulosalari belgilangan loyihalarning qabul qilinishini avtomatik ravishda bloklamaydi va bir qator vazirliklar qoʻmitaning baholariga rasman eʼtiroz bildirgan. Energetika vazirligi oʻzining normativ-huquqiy hujjat loyihalariga qarshi chiqarilgan 26 ta xulosadan 23 tasiga iʼtiroz bildirdi. Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi esa oʻziga yuborilgan 17 ta salbiy xulosadan 10 tasiga eʼtiroz bildirdi. Mavjud maʼlumotlar bahsli loyihalarning yakuniy qonunchilik natijasini — yaʼni ularning qoʻmita xulosalariga javoban oʻzgartirilganini yoki oʻzgarishsiz qabul qilinganini — aniq koʻrsatmaydi.
Oldindan Koʻrib Chiqishning Ahamiyati
Raqobatni oldindan baholash mexanizmi bozorni buzuvchi normalarni qabul qilinib, majburiy kuchga kirgunga qadar aniqlash maqsadida ishlab chiqilgan boʻlib, ularni qabul qilingandan soʻng eʼtiroz qilishdan koʻra samaraliroq yondashuv hisoblanadi. Barcha hujjat turlari boʻyicha salbiy xulosalar ulushining deyarli 50 foizga yetishi raqobatga zid normalarning davlat boshqaruvining bir necha darajasida muntazam ravishda kiritilayotganini va koʻrib chiqish mexanizmi alohida tahrir xatolarini emas, balki tizimli muammoni aniqlab berayotganini koʻrsatadi. Qoʻmitaning alohida normativ-huquqiy hujjat loyihalariga oid eʼlon qilingan xulosalari project.gov.uz portalida mavjud boʻlib, har bir hujjatga oʻziga xos identifikatsiya raqami berilgan.