Maqolani tinglash
Qashqadaryo viloyatidan oʻtuvchi A-380 avtomobil yoʻlining 100 kilometrlik qismi 350 million dollarga qayta qurilishi rejalashtirilgan. Prezident Shavkat Mirziyoyev bu haqda 22 oktabr kuni viloyatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishiga bagʻishlangan hukumat majlisida eʼlon qildi. Osiyo Taraqqiyot Banki (ADB) moliyalashtirishi asosida amalga oshiriladigan ushbu loyiha mamlakatning eng muhim xalqaro yoʻl koridorlaridan birini — va eng eskirganlaridan birini — tubdan oʻzgartiradi.
Rasmiy nomlanishi Guzar–Buxoro–Nukus–Beyneu boʻlgan A-380 avtomobil yoʻli taxminan 1 204 kilometrga choʻzilib, Oʻzbekistonning janubiy viloyatlarini Qozogʻiston bilan bogʻlaydi va Kavkaz, Turkiya, Yevropa, Afgʻoniston hamda Janubiy Osiyoga chiqish imkonini beradi. Qashqadaryodagi Guzar–Muborak qismi ADB loyiha hujjatlarida avtomobil yoʻlining toʻliq modernizatsiyadan oʻtmagan oxirgi yirik bo'limlaridan biri sifatida tavsiflanadi.
Loyiha nimani oʻz ichiga oladi
ADB hujjatlari, dastlab 2024 yil noyabrda eʼlon qilingan va 2026 yil sentyabrda yangilangan, taxminan 105,4 kilometr yoʻlni, jumladan 5,4 kilometrlik Qarshi chetlab oʻtish yoʻlini toʻrt qatorli sement-beton qoplamali, haddan tashqari ob-havo sharoitlariga chidamli magistralga aylantirish rejalarini belgilaydi. Intellektual transport tizimlari ham joriy etilishi rejalashtirilgan. Bankning loyiha kartasida 359,4 million dollarlik kredit taklif etilgan; eʼlon qilingan hujjatlarda moliyalashtirish tasdiqlanganligi qayd etilmagan va loyiha taklif maqomini saqlab qolmoqda.
Mirziyoyev mas'ul idoralarga 2026 yil oxirigacha texnik-iqtisodiy asoslashni yakunlash va 2027 yil yanvar oyida qurilishni boshlashni topshirdi. Qarshi chetlab oʻtish yoʻli 5,5 kilometrga uzaytiriladi va asosiy magistralga ulanadi. Bundan tashqari, Qarshi–Pomuk va Guzar–Beyneu yoʻllaridagi temir yoʻl kesishmalari yaqinida tirbandlikni bartaraf etish maqsadida jami 250 milliard soʻm qiymatidagi ikkita zamonaviy yoʻl estakadasi qurilishi rejalashtirilgan — hozirda oʻtayotgan poyezdlar bu joylarda avtomobil tirbandliklariga sabab boʻlmoqda.
ADB loyihani Markaziy Osiyo mintaqaviy iqtisodiy hamkorligi (CAREC) dasturi doirasida amalga oshirmoqda. Bank hujjatlarida yoʻl qoplamasi haddan tashqari issiqlik, suv toshqini va muzlash-erish tsikllari taʼsiriga uchrashi qayd etilgan; bu omillar yemirilishni tezlashtiradi, texnik xizmat xarajatlarini oshiradi va yuk tashishni izdan chiqarishi mumkin — aynan shu sabablar sement-beton qoplama qoʻllash va iqlim barqarorligini loyihaga kiritish qaroriga olib kelgan. Toʻrtta tajriba qismi qoʻshimcha yoʻl xavfsizligi choralari uchun ajratilgan; bu bank keltirgan maʼlumotlarga javob boʻlib, ushbu maʼlumotlarga koʻra 2025 yilda Oʻzbekistonda 9 226 ta yoʻl-transport hodisasi sodir boʻlgan, 2 188 kishi halok boʻlgan va 8 901 kishi jarohat olgan. Yoʻl belgilari, xavfsizlik toʻsiqlari, chiziqlar va piyodalar himoyasidagi kamchiliklar sabab omillari sifatida koʻrsatilgan.
Ekologik va ijtimoiy xatarlar qayd etildi
ADB loyihaning ekologik va ijtimoiy xatarlarini dastlab muhim darajada baholadi. 68-kilometrdan 130-kilometrgacha boʻlgan qismda yoʻl trassasi qoʻriqlanadigan hudud va biologik xilma-xillik ahamiyatiga ega zona yaqinidan oʻtadi. Taklif etilayotgan 9 kilometrlik Qasan chetlab oʻtish yoʻli yer uchastkalarini olishni talab qilishi va mahalliy aholiga taʼsir koʻrsatishi mumkin. Bank, shuningdek, Qarshi chetlab oʻtish yoʻli uchun allaqachon olingan yerlar boʻyicha hujjatlarni koʻrib chiqishni niyat qilganini bildirdi. Yoʻl trassasining yakuniy joylashuvi, jamoalar va atrof-muhitga taʼsirning toʻliq koʻlami hamda talab etiladigan yumshatish choralari qoʻshimcha tadqiqotlardan soʻng aniqlanadi.
Yoʻl qurilishi bilan birga suv taʼminoti majburiyatlari
Prezident ushbu uchrashuvdan Qashqadaryoning eng dolzarb muammolaridan biri sifatida ta'riflagan masalani — toza ichimlik suviga kirish imkoniyatini ham ko'rib chiqish uchun foydalandi. 2026 yilda ajratilgan bir trillion so'm ikki oy ichida 747 kilometr suv ta'minoti va kanalizatsiya tarmoqlari hamda 43 ta infratuzilma ob'ektini yakunlashga yo'naltirildi; ushbu dastur 200 000 nafar aholiga toza suv yetkazib berishni ko'zda tutadi.
Bundan tashqari, Hisorak suv omboridan Qarshi shahri hamda Kamashi, G'uzor va Qarshi tumanlariga quvur o'tkazish loyihasini boshlash uchun 100 milliard so'm ajratildi. 350 000 nafar aholiga ichimlik suvi yetkazib beruvchi loyiha uchun qo'shimcha 210 million dollar safarbar etilishi rejalashtirilgan. Uchinchi loyiha — Talimарjon–Muborak suv ta'minoti tizimini rekonstruksiya qilish — Nishon, G'azli, Mirishkor, Muborak va Qarshi tumanlari bo'ylab 700 000 nafar aholiga xizmat ko'rsatishni yaxshilashni maqsad qiladi; uning texnik-iqtisodiy asoslash hujjati 2027 yil 1 aprelga qadar tayyorlanishi kerak bo'lib, amalga oshirish uchun 150 million dollar ajratilishi belgilangan.