Maqolani tinglash
Toshkentda faoliyat yurituvchi tadbirkor Batyr Ikromjonovich Rahimov — ilgari Paxtakor futbol klubi va O'zbekiston mehmonxonasining egasi sifatida tanilgan — 2021-yil boshida o'zbek jamoatchiligida kutilmagan bir vazifada qayta namoyon bo'ldi: Radio Ozodlik (RFE/RL ning o'zbek xizmati) o'sha yilning aprelida e'lon qilgan materialga ko'ra, u o'zbek hukumati bilan surgundag'i Erk partiyasi o'rtasida norasmiy vositachi bo'lib ish yuritdi. Ushbu ma'lumotni Erk rahbari Muhammad Salih ham qisman tasdiqladi: u uchrashuvlar bo'lganini tan olib, Rahimovga topshirgan maktubining matnini ham taqdim etdi.
Elchi va maktub
Turkiyada yashayotgan va Erk Demokratik partiyasiga rahbarlik qilayotgan Muhammad Salih — partiya O'zbekistonda taqiqlangan va oldingi hukumat tomonidan terrorchi tashkilot deb e'lon qilingan — Ozodlikka aytishicha, Rahimov undan bir necha bor uchrashuv so'rab murojaat qilgan. Salihning ta'kidlashicha, u faqat Rahimov haqiqatan ham o'zbek hukumatini ifodalashini tasdiqlovchi ma'lumot olgandan keyingina rozilik bildirgan. 2021-yil fevralida bo'lib o'tgan uchrashuv chog'ida Salih Rahimovga "Ezgulik sari" deb nomlangan yozma hujjatni topshirgan.
Ozodlik ko'rib chiqqan maktubda ham takliflar, ham shartlar bayon etilgan edi. Salih muxolifat tinch saylov muhiti va ijtimoiy barqarorlikni qo'llab-quvvatlashini, G'arb va Sharqdan investitsiyalar jalb etish uchun diaspora tarmoqlarini safarbar etishini hamda o'zining siyosiy nufuzidan foydalanib Prezident Shavkat Mirziyoyevning xalqaro obro'sini oshirishini taklif qilgan. Maktubda ushbu xizmatlar shaxsiy lavozim yoki moddiy mukofot uchun emas, balki "xalqning kelajagi uchun" ko'rsatilishi qayd etilgan. O'z navbatida Salih ikki shart qo'ygan: unga qo'yilgan barcha jinoiy ayblovlar bekor qilinsin, fuqaroligi tiklansin va O'zbekistonga qaytishi kafolatlansin; shuningdek, Erk partiyasiga qonuniy ro'yxatdan o'tish huquqi berilsin.
Salih Ozodlikka aytishicha, maktub yuborilganidan keyin o'tgan ikki oy ichida uning shartlaridan birortasi ham bajarilmagan. Rahimov esa ommaviy ravishda hech qanday javob bermagan; Ozodlik ham undan izoh ololmaganini ma'lum qilgan.
Toshkent amaldorining bayoni
Ozodlikka anonim sharti bilan murojaat qilgan Toshkent hukumati mansabdori voqeaga yanada aniqroq talqin taqdim etdi. Mansabdorning aytishicha, Rahimov — Karimov davrida mulki musodara qilingan va jinoiy dunyo bilan aloqalari borligi da'vo qilingan shaxs sifatida ta'riflanib — muxolifatning "qal'asiga kirib, qo'lida hujjat bilan qaytgani" orqali amaldagi hokimiyat oldidagi obro'sini oshirgan. Mansabdor Rahimovga nafaqat tadbirkorlik faoliyati uchun yashil chiroq yoqilgan, balki prezidentlik saylovlari bilan bog'liq holda "muayyan siyosiy rol" ham berilgan bo'lishi mumkinligini ta'kidladi. Ushbu tavsiflar mansabdorning shaxsiy fikri bo'lib, mustaqil ravishda tasdiqlanmagan.
Prezident oilasi bilan qarindoshlik aloqasi
Rahimovning Mirziyoyev oilasiga yaqinligi hujjatlashtirilgan. 2016 yilda u birinchi xonim Ziroatxon Mirziyoyevaning jiyani va 2013 yilda Toshkentdagi yo'l halokati natijasida vafot etgan milliardyer Alisher Usmonovning jiyani Bobur Usmonovning bevasi Diyora Usmonova bilan turmush qurdi. Juft 2017 yilda o'g'il farzand dunyoga kelganini e'lon qildi. 2020 yil oktyabr oyida Rahimov va Usmonova prezidentning to'ng'ich qizi Saida Mirziyoyeva tomonidan taqdim etilgan "Mendirman Jaloliddin" filmining Toshkent premyerasida birga qatnashdi. Ozodlik, shuningdek, Rahimovning prezidentning kuyovi Oybek Tursunov bilan birgalikdagi fotosuratini qo'lida tutishini xabar qildi.
2020 yil noyabrida Diyora Usmonova Instagramda juftlikning munosabatlari haqida yozib, ular "ko'p narsalarni boshdan kechirganliklari"ni tan oldi va u "barcha tamoyillari, qo'rquvlari, e'tiqodlari va qoidalarini oyoq osti qilib", ilgari qoralagan ishlarni qilganini aytdi hamda qo'shimcha qildi: "Bizni qabul qila olmaganlarni tushunaman. Biz bir-birimizsizsiz yashashga kuch topa olmadik."
Orqa fon: Hibsga olish, biznes imperiyasi va Shvetsiya prokuraturasining ishi
Qo'qonda ko'p farzandli oilada tug'ilgan Rahimov Kapitalbank, sug'urta kompaniyasi va rangli metallar qazib olish korxonasini o'z ichiga olgan Kapital nomli xolding kompaniyasini barpo etdi. U Paxtakor FK prezidenti va Toshkentdagi O'zbekiston mehmonxonasining egasi edi. 2010 yil bahorda u o'zbek huquq-tartibot organlari tomonidan hibsga olingani xabar qilingan; ushbu hibsga olishning tafsilotlari hali ham oshkor etilmagan. Uning qamoqqa olinganligi haqidagi xabarlardan so'ng Kapitalbank keng ko'lamli auditga tortildi.
Ozodlik tomonidan iqtibos keltirilgan Shvetsiya prokuraturasining alohida hujjati o'ziga xos bir o'lcham qo'shadi. Ushbu yozuvga ko'ra, 2012 yil fevralida Rahimov prezidenti bo'lgan Paxtakor FK bosh direktori sifatida ro'yxatga olingan Rustam Kupaysinov Yuriy Jukovskiy ismli shaxsga Shengen vizasini olishda yordam berish maqsadida rasmiy qo'llab-quvvatlash xati yozgan. Jukovskiy keyinchalik Shvetsiyada Strömsund shahrida o'zbek imomini otib yaralashda ayblangan. Rahimovning ushbu viza so'rovidan shaxsan xabardorligi yoki unga aloqadorligi manba tomonidan aniqlanmagan.
2016 yilda Prezident Islom Karimov vafotidan so'ng jinoiy dunyo bilan aloqalari borligi da'vo qilingan tadbirkorlarning jamoat hayotidagi ishtirokiga qo'yilgan cheklovlar yumshatildi. Ozodlik Salim Abduvaliyev — ushbu kontekstda keng ta'riflanuvchi shaxs — 2017 yil yanvarda Milliy Olimpiya qo'mitasi rais o'rinbosari etib tayinlanganini va AQSh sanksiyalari hamda xalqaro qidiruv ostidagi Gʻafur Rahimov Mirziyoyev prezidentlikni qo'lga kiritganidan ko'p o'tmay O'zbekistonga qaytganini qayd etdi. Hisobot Batyr Rahimovning reabilitatsiyasini ushbu kengroq andoza doirasida joylashtiradi, garchi bu parallel rasmiy hujjatlar asosida emas, balki tahririy nuqtai nazardan chizilgan bo'lsa-da.
Hal etilmagan savollar
Manba bir qancha muhim savollarni ochiq qoldiradi. Rahimov rasmiy yoki norasmiy hukumat mandati bilan harakat qilganmi yoki o'zbek hukumati Salihning xatiga biron-bir javob berganligi aniqlanmagan. 2010 yildagi hibsga olishning asosi va natijasi hech qachon ommaga e'lon qilinmagan. Rahimovning O'zbekistondagi hozirgi biznes manfaatlarining ko'lami ushbu hisobotda hujjatlashtirilmagan. Salih bilan bo'lgan uchrashuvlar haqidagi o'z bayonoti, Toshkent mansabdori ta'riflaganidek uning roli va Shvetsiya viza xati epizodi u tomonidan rasman murojaat qilinmagan.