Maqolani tinglash
O'zbekistonda isitish mavsumi boshlanishi bilan uglerod oksidi bilan zaharlanishning fojiali holatlari tobora tez-tez ro'y bermoqda va mamlakatning asosiy gaz taqsimlash kompaniyasi bunga javoban uy xo'jaliklarini tekshirishni va aholi o'rtasida targ'ibot ishlarini kuchaytirmoqda. Hududgaztaminot AJ Mehnat muhofazasi, ekologik va sanoat xavfsizligi bo'limi boshlig'i Abdusattor Qayumov 10-noyabrda e'lon qilingan intervyuda xavflar va ularning yechimlari haqida batafsil ma'lumot berdi.
Qayumov isitish qozonlariga ruxsatsiz o'zgartirishlar kiritishni asosiy xavf omillaridan biri sifatida belgiladi. Inspektorlar shaxsiy o'zgartirilgan qozonlarning tutun chiqarish tizimlarida yuqori haroratga bardosh bera olmaydigan polietilen quvurlar o'rnatilganini aniqladi; bu esa to'liq yonmaslik va uglerod oksidining sezilmay to'planishi uchun sharoit yaratmoqda. "Bunday holatlar qayd etilgan", dedi u, hozirda Toshkent va mamlakatning barcha viloyatlarida profilaktik tekshiruvlar olib borilayotganini ta'kidlab o'tdi.
Uglerod oksidi nima qiladi va u nima uchun shunchalik xavfli
Uglerod oksidi tabiiy gaz, ko'mir, yog'och yoki boshqa yoqilg'ilar to'liq yonmaganda hosil bo'ladi — odatda yonish uchun havo yetarli bo'lmaganda, mo'ri tortishi zaiflashganda yoki ventilyatsiya kanallari tiqilib qolganda. Bu gaz rangsiz, hidsiz va ta'msiz bo'lib, uni sezgi organlari orqali aniqlash mumkin emas. Nafas orqali kirgach, u qonning kislorod tashish qobiliyatini buzadi va bosh og'rig'i, bosh aylanishi, holsizlik, ko'ngil aynishi hamda nafas qisishiga olib keladi. Og'ir zaharlanish hushni yo'qotishga olib keladi va o'lim bilan yakunlanishi mumkin.
Qayumov aholini mo'ri va ventilyatsiya kanallarini doimo toza va ishchi holatda saqlashga, har bir isitish mavsumi boshlanishidan oldin ularni malakali mutaxassislarga tekshirtirishga hamda uylarida uglerod oksidi detektorlari o'rnatishga chaqirdi.
Gaz plitalari isitish moslamasi emas
Xonalarni isitish uchun gaz plitalaridan foydalanish — keng tarqalgan va xavfli odatlardan biridir. Qayumov bu borada qat'iy: plitalar faqat ovqat pishirish uchun mo'ljallangan. Ulardan xona isitishda foydalanish to'liq yonish uchun zarur bo'lgan kislorodni kamaytiradi va uglerod oksidi hosil qiladi. U shuningdek, ruxsatsiz gaz quvurlarini uzaytirish, asboblarni boshqa joyga ko'chirish, ichki qismlarni buzish yoki xavfsizlik avtomatikasini o'chirib qo'yish kabi harakatlar haqida ham ogohlantirdi — bularning barchasi gaz sizishi, yong'in, portlash yoki zaharlanishga olib kelishi mumkin.
2024-yil 31-mayda qabul qilingan Vazirlar Mahkamasining tabiiy gazdan foydalanish qoidalariga oid qaroriga ko'ra, ko'p qavatli uylardagi va turar-joy binolaridagi gaz plitalari har ikki yilda bir marta texnik ko'rikdan o'tkazilishi shart; boshqa gaz asboblari esa iste'molchining talabiga binoan yiliga bir marta tekshirilishi lozim. Bunday ishlarning barchasi tegishli litsenziyaga ega tashkilotlar tomonidan amalga oshirilishi kerak.
Barcha hududlarda targ'ibot ishlari
Hududgaztaminot mutaxassislari mamlakatning barcha hududlarida uyma-uy yurib, gaz asboblari, mo'rilar va ventilyatsiya tizimlarining texnik holatini tekshirmoqda hamda xavfsizlik bo'yicha ko'rsatmalar tarqatmoqda. Aholiga faqat sertifikatlangan uskunalar sotib olish, o'rnatish va ta'mirlash ishlarini esa faqat malakali mutaxassislarga topshirish tavsiya etilmoqda. "Asosiy maqsadimiz — har bir xonadonda gaz xavfsizligi madaniyatini shakllantirish va fuqarolarning bu sohadagi shaxsiy mas'uliyat hissini oshirishdir", — dedi Qayumov.
Favqulodda vaziyatda nima qilish kerak
Xona ichida gaz hidi sezilsa, ochiq olov ishlatmaslik va hech qanday elektr asbobini yoqmaslik yoki o'chirmaslik kerak. Imkon bo'lsa, gaz kranlari yopilishi, xonani shamollatish uchun eshik va derazalar ochilishi hamda barcha odamlar tashqariga chiqarilishi lozim. Tashqariga chiqqandan so'ng, 104-raqamiga — gaz avariya dispetcherlik xizmatiga qo'ng'iroq qilish kerak.
Uglerod oksidi bilan zaharlanish belgilari paydo bo'lsa, zararlanganlarni zudlik bilan toza havoga olib chiqish va 103 yoki 112-raqamiga qo'ng'iroq qilib tibbiy yordam chaqirish zarur. "Bunday vaziyatlarda bir soniyani ham boy bermaslik muhim ahamiyatga ega", — dedi Qayumov. U so'zini yakunlar ekan, gaz asboblarini yoqilgan holda hech qachon nazoratisiz qoldirmaslik kerakligini, gaz xavfsizligi esa faqat tegishli tashkilotlarning emas — har bir fuqaroning shaxsiy mas'uliyati ekanligini eslatib o'tdi.