Maqolani tinglash
Oʻzbekiston Ayollarga nisbatan kamsitishning barcha shakllarini tugatish toʻgʻrisidagi konventsiyaning (CEDAW) Ixtiyoriy Protokoliga qoʻshilish masalasi boʻyicha birinchi tizimli mutaxassislar seminarini oʻtkazdi. Bu qadam mamlakatni BMT darajasida individual shikoyatlar boʻyicha majburiy nazoratga duchor qilishi mumkin.
"CEDAW Ixtiyoriy Protokoliga qoʻshilish bilan bogʻliq masalalarni oʻrganish" deb nomlangan ikki kunlik seminar Lainer togʻ sogʻlomlashtirish maskanida boʻlib oʻtdi va Oʻzbekiston Milliy inson huquqlari markazi tomonidan BMT Markaziy Osiyo inson huquqlari idorasi hamda Xalqaro huquqshunoslar komissiyasi bilan hamkorlikda tashkil etildi. Ishtirokchilar orasida Oliy Majlisning har ikki palatasi vakillari, davlat idoralari, fuqarolik jamiyati institutlari va xalqaro ekspertlar bor edi.
Ixtiyoriy Protokol amalda nimani anglatadi
Oʻzbekiston oʻnlab yillar davomida CEDAWning oʻziga aʼzo boʻlib kelgan, biroq Ixtiyoriy Protokol ikkita qoʻshimcha mexanizm yaratuvchi alohida hujjatdir: ichki huquq vositalarini tugatgan ayollar CEDAW Qoʻmitasiga bevosita murojaat qilishi mumkin boʻlgan individual shikoyatlar tartibi va qoʻmitaga ogʻir yoki tizimli huquqbuzarliklarni tekshirish imkonini beruvchi tergov tartibi. Protokolga qoʻshilish ushbu ikki mexanizmni ham Oʻzbekistonga nisbatan qoʻllash imkonini beradi.
Seminarning birinchi kuni CEDAWning asosiy tamoyillarini, jumladan kamsitmaslik standarti va davlatning 5-modda boʻyicha gender stereotiplariga qarshi kurash majburiyatlarini qamrab oldi. CEDAW Qoʻmitasiga bagʻishlangan sessiyada Oʻzbekistonning hisobot tarixi va qoʻmitaning mamlakat boʻyicha 2022 yilgi yakuniy kuzatuvlari koʻrib chiqildi. Uchinchi sessiyada ishtirokchilar individual shikoyatlar tartibining mexanizmi bilan tanishtirildi — qabul qilish mezonlari, davlatning javob berish huquqi, qoʻmitaning xulosalari va kuzatuv talablari — bunda xalqaro amaliyotdan misollar keltirildi.
Ishtirokchilar soʻngra kichik guruhlarda simulyatsiya qilingan shikoyat stsenariylarini koʻrib chiqdi, qabul qilish shartlarini, faraziy tomonlarning pozitsiyalarini va qoʻllaniladigan xalqaro standartlarni baholadi. Tashkilotchilarning aytishicha, mashqlar delegatlarga mexanizmning qanday ishlashini sof nazariy tushuncha emas, balki amaliy jihatdan his qilish imkonini berish maqsadida ishlab chiqilgan.
Institutsional tayyorgarlik va keyingi qadamlar
Ikkinchi kun ichki oqibatlar muhokamasiga bag'ishlandi. Guruh muhokamalarida individual shikoyatlar mexanizmi mavjud davlat institutlari — qonunchilik, huquqni muhofaza qilish organlari va mavjud huquqiy himoya vositalari — bilan qanday o'zaro aloqada bo'lishi ko'rib chiqildi hamda ratifikatsiyadan oldin yoki keyin qanday islohotlar yoki mustahkamlash choralari zarur bo'lishi mumkinligi tahlil qilindi.
Yakuniy sessiya bevosita ratifikatsiyaga erishish yo'liga qaratildi. Ishtirokchilar qo'shilish istiqbollarini baholadilar, qo'shimcha huquqiy tahlil talab etadigan bo'shliqlarni aniqladilar va hukumat idoralari hamda boshqa manfaatdor tomonlarni jalb etishi zarur bo'lgan maslahatlar xaritasini tuzdilar. Shuningdek, xalqaro hamkorlardan texnik va ekspert ko'magini talab qiladigan sohalar ham belgilab olindi.
Seminar doirasida aniq chora-tadbirlarni, har bir chora uchun mas'ul organlarni va harakatlar ketma-ketligini belgilaydigan dastlabki takliflar ro'yxatini tuzish kutilgan edi — bu aslida ratifikatsiyaga majburiyat emas, balki dastlabki bosqich yo'l xaritasi sifatida ko'zda tutilgan edi.
Tashkilotchilarning ta'kidlashicha, umumiy maqsad Oʻzbekistonning ayollar huquqlarini himoya qilish boʻyicha milliy tizimini mustahkamlash, xalqaro hamkorlikni chuqurlashtirish va genderli tenglikni taʼminlovchi huquqiy hamda institutsional mexanizmlarni takomillashtirishdan iborat. Ratifikatsiya qarori uchun hech qanday muddat eʼlon qilinmadi.

