Maqolani tinglash
Davlat statistika qoʻmitasi eʼlon qilgan maʼlumotlarga koʻra, Oʻzbekistonning oltin eksporti 2026 yilning dastlabki toʻqqiz oyida deyarli uch baravarga kamayib, umumiy eksport daromadlarini keskin pasaytirdi — mamlakat umumiy savdo hajmlari oʻsishda davom etayotgan boʻlsa-da.
Chet elga oltin sotish yanvar–sentabr davrida 2,8 milliard dollarga tushdi, holbuki 2025 yilning xuddi shu to'qqiz oyida bu ko'rsatkich 9,8 milliard dollar bo'lgan edi — ya'ni taxminan 71 foizlik pasayish kuzatildi. Ushbu tushish yillik kesimda tovar va xizmatlar eksportini jami 5,5 foizga kamaytirish uchun yetarli bo'ldi va umumiy ko'rsatkich 25,8 milliard dollarga tushdi; eksport bazasining qolgan qismi esa kuchli natijalar ko'rsatdi.
Oltinsiz eksport keskin o'sdi, ammo taqchillikni qoplab bera olmadi
Oltinni hisobdan chiqarib ko'rilsa, manzara keskin o'zgaradi. Oltinsiz eksport ushbu davrda 31,6 foizga oshib, 13,3 milliard dollarga yetdi; bu ishlab chiqarish va qishloq xo'jaligi tovarlarida keng qamrovli o'sish yuz berayotganidan dalolat beradi. To'qimachilik mahsulotlari eksporti 28,1 foizga ko'tarilib, 2,4 milliard dollarga yetdi va sohaning ko'p yillik kengayishi davom etmoqda. Meva-sabzavot eksporti esa 10,9 foizga kamayib, 1,3 milliard dollarga tushdi — bu mamlakatning eng ko'p mehnat talab qiladigan qishloq xo'jaligi tarmoqlaridan biri uchun jiddiy to'xtash bo'ldi.
Import tomonida xarajatlar tezlashdi. Xorijiy tovar va xizmatlar xaridlari 15,7 foizga oshib, 39,6 milliard dollarga yetdi va savdo taqchilligi taxminan 13,8 milliard dollarga kengaydi. Mashina va transport vositalari eng yirik import toifasini tashkil etdi — 12,9 milliard dollar, ya'ni 14,4 foizga o'sdi. Yo'lovchi avtomobillari importi 52,5 foizga oshib, 1,2 milliard dollarga yetdi. Oziq-ovqat importi 37,5 foizga ko'tarilib, 4,2 milliard dollarga, tabiiy va sun'iy gaz xaridlari esa deyarli 50 foizga oshib, 1,6 milliard dollarga yetdi — bu raqam ichki ishlab chiqarish kengayib borayotganiga qaramay, mamlakatning energiya importiga bog'liqligini yaqqol ko'rsatib turibdi.
Xitoy birinchi, Rossiya ikkinchi o'rinda — O'zbekiston 200 dan ortiq davlat bilan savdo qilmoqda
Eksport va importni qo'shib hisoblaganda umumiy savdo aylanmasi 65,4 milliard dollarga yetdi, bu o'tgan yilning xuddi shu davriga nisbatan 6,3 foizga ko'p. Xitoy O'zbekistonning eng yirik yagona savdo hamkori bo'lib qolmoqda: ikki tomonlama savdo hajmi 15,2 milliard dollarga yetdi. Rossiya 10,5 milliard dollar bilan ikkinchi o'rinda turadi, undan keyin Qozog'iston — 4,3 milliard dollar, Turkiya — 2,2 milliard dollar va Afgʻoniston — 1,6 milliard dollar. Oktyabr oyining boshiga kelib O'zbekiston 200 dan ortiq davlat bilan faol savdo munosabatlarini saqlab kelmoqda.
Oltin eksportining keskin qulashi joriy yilgi savdo ma'lumotlarining asosiy xususiyatiga aylandi. Oltin tarixan O'zbekistonning eng qimmatli eksport tovarlaridan biri bo'lib kelgan va oltin daromadlarining yillik kesimda deyarli 7 milliard dollarga kamayishi — hech bo'lmaganda ushbu hisobot davri uchun — eksport daromadlari tarkibida tarkibiy o'zgarish yuz berganidan dalolat beradi. Davlat statistika qo'mitasining ma'lumotlari pasayish sababini — ishlab chiqarishning qisqarganimi, sotish vaqtining o'zgarganimi yoki zaxiralarni saqlab qolish bo'yicha siyosiy qaror qabul qilinganmi — izohlaydi.