Maqolani tinglash
Oʻzbekiston 2026 yilning dastlabki toʻqqiz oyida suyultirilgan propan ham kiritilgan holda tabiiy va sintetik gaz importiga taxminan 1,605 milliard dollar sarfladi — bu bir yil avvalgi xuddi shu davr bilan solishtirganda 49,9 foizga koʻp; gaz eksporti esa uchdan birdan ziyodga kamaydi. Mamlakat gaz sotib olishga toʻlaydigan va undan tushadigan daromad oʻrtasidagi tobora kengayib borayotgan farq toʻqqiz oy ichida 1,247 milliard dollarga yetdi — bu 2025 yilning xuddi shu davrida qayd etilgan taxminan 524,5 million dollarlik taqchillikdan ikki baravardan koʻp, deb xabar qiladi Milliy statistika qoʻmitasi maʼlumotlariga asoslanib Uzbekistan Observer.
Import xarajatlarining keskin o'sishi mamlakat ichidagi gaz ishlab chiqarishning sezilarli darajada kamayishi bilan bir vaqtga to'g'ri keldi. O'zbekiston 2026 yilning yanvar–sentabr oylarida 27 milliard kubometr tabiiy gaz qazib oldi — bu 2025 yilning xuddi shu davrida ishlab chiqarilgan 32,3 milliard kubometrga nisbatan 16,4 foizga, ya'ni 5,3 milliard kubometrga kamdir. Rossiya va Turkmaniston import qilinadigan gazning asosiy yetkazib beruvchilari bo'lib qolmoqda, biroq Statistika qo'mitasi jismoniy hajmlar yoki shartnoma qiymatlarini mamlakatlar bo'yicha taqsimlab ko'rsatmagan.
Sentabr Gaz Xaridlari Bo'yicha Yilning Eng Qimmat Oyiga Aylandi
Oylik import ko'rsatkichlari notekis tendensiyani namoyon etmoqda. Gaz importiga sarflangan mablag' iyulda atigi 38,3 million dollargacha tushib, so'ngra avgustda besh baravar ko'proq — 206,1 million dollargacha oshdi. Sentabrda esa yana deyarli ikki barobar — 88,8 foizga — o'sib, 389,2 million dollarga yetdi va bu oyni yanvardan beri gaz importi uchun eng qimmat oyga aylantirdi. Faqat shu bir oy to'qqiz oylik umumiy gaz import hisobining taxminan 24,2 foizini tashkil etdi.
Eksport tomonida gaz daromadlari aksincha yo'nalishda harakat qildi. O'zbekiston to'qqiz oy davomida tabiiy va sintetik gaz eksportidan taxminan 357,9 million dollar daromad oldi — bu bir yil avvalgi taxminan 546,4 million dollardan 34,5 foizga kamdir. Oylik eksport tushumlari aprelda 92,7 million dollar bilan eng yuqori cho'qqiga chiqdi, iyunda 30 million dollarga tushdi, iyulda 46,8 million dollargacha tiklandi va sentabrda 35,6 million dollarga qadar pasaydi. Faqat gaz bo'yicha sentabrdagi savdo taqchilligi — import minus eksport — 353,6 million dollarni tashkil etdi, bu avgustdagi 163,5 million dollardan ikki baravar ko'pdir.
Xitoy Ma'lumotlari O'zbek Gaz Yetkazib Berishlarining Keskin Kamayishini Tasdiqladi
Xitoyning Bosh Bojxona Ma'muriyatidan olingan raqamlar eksport pasayishini mustaqil ravishda tasdiqlaydi. Xitoy 2026 yilning yanvar–sentabr oylarida O'zbekistondan 356,1 million dollarlik gaz import qildi — bu 2025 yilning xuddi shu davrida qayd etilgan 634,9 million dollardan 43,9 foizga kamdir. Faqat sentabrda Xitoy bojxonasi O'zbek gazi importini 50,04 million dollar deb qayd etdi — bu avgustdagi 47,74 million dollardan 4,8 foizga ko'p, ammo 2025 yilning sentabrida qayd etilgan 68,63 million dollardan 27,1 foizga kamdir.
Statistik tafovutni alohida ta'kidlash lozim. O'zbekistonning o'z ma'lumotlari to'qqiz oy uchun umumiy gaz eksportini 357,9 million dollar deb ko'rsatmoqda, Xitoy esa yagona manba sifatida O'zbekistondan 356,1 million dollarlik gaz import qilganini xabar qilmoqda — bu butun davr bo'yicha atigi 1,8 million dollarlik farqni anglatadi. Biroq sentabrda tafovut e'tiborga loyiq: O'zbekiston barcha yo'nalishlarga jami 35,6 million dollarlik gaz eksport qilganini ma'lum qildi, Xitoy esa o'sha oyda O'zbekistondan 50,04 million dollarlik gaz import qilganini qayd etdi. Statistika qo'mitasi bu farqni hozircha tushuntirmagan.
Qo'mita shuningdek 2025 yilgi bazaviy ko'rsatkichni yuqoriga qarab qayta ko'rib chiqdi. Avvalgi hisobotda 2025 yilning yanvar–sentabr oylaridagi gaz importi 932,3 million dollar deb ko'rsatilgan edi; yangilangan raqam taxminan 1,07 milliard dollarni tashkil etadi — bu 138,6 million dollar yoki deyarli 15 foizlik o'sishdir. Mazkur tuzatish 2026 yil uchun yillik o'sish sur'atining dastlabki 72,2 foizdan hozirgi 49,9 foizga tushib qolishiga olib keldi.
Suyultirilgan Gaz, Neft Mahsulotlari va Elektr Energiyasi Umumiy Manzarani To'ldiradi
Suyultirilgan propan gazi importi to'qqiz oy davomida deyarli to'rt barobar oshdi — taxminan 40 million dollardan 152,2 million dollargacha. Neft va neft mahsulotlari importi 6 foizga o'sib, taxminan 1,56 milliard dollarga yetdi; benzin 33,6 foizga oshib 454 million dollarga, dizel esa 19,1 foizga kamayib 189,1 million dollarga tushdi. Ko'mir, koks va briket xaridlari jami 144,2 million dollarni tashkil etdi — bu 1,7 foizlik marginal pasayishdir.
Elektr energiyasi savdosi yanada qulay yo'nalishda harakat qildi. O'zbekistonning elektr energiyasi eksporti 26,9 foizga oshib, 145,8 million dollarga yetdi, elektr energiyasi importi esa 25 foizga kamayib, 61,8 million dollarga tushdi va bu 84 million dollarlik ijobiy savdo balansini shakllantirdi — bir yil avvalgi taxminan 32,5 million dollarga nisbatan sezilarli o'sish. Sentyabr oyida mamlakat 6,6 million dollarlik elektr energiyasi eksport qildi va 4,3 million dollarlik elektr energiyasi import qildi.
Ushbu ma'lumotlar yig'indisi shuni ko'rsatadiki, mamlakatning energiya savdosi ichki ishlab chiqarishning kamayishi va importga tobora ortib borayotgan bog'liqlik ta'sirida qayta shakllanmoqda. Keng qamrovli mineral yoqilg'i importi — barcha uglevodorodlar va moylovchi moddalarni o'z ichiga olgan holda — to'qqiz oy ichida 21,6 foizga oshib, 3,37 milliard dollarga yetdi, umumiy mineral yoqilg'i eksporti esa atigi 4,4 foizga ko'tarilib, 1,18 milliard dollar darajasida qoldi va bu asosan gaz hisobiga kengayib borayotgan tarkibiy tafovutni yuzaga keltirdi.