Maqolani tinglash
Qozogʻiston hukumati Astana Xalqaro Moliya Markazi sudining Ukrainaning davlat gaz kompaniyasi Naftogaz qozongan 1,4 milliard dollarlik arbitraj qarorini Gazpromdan undirishga buyurgan hukmi ijro etilmasligini maʼlum qildi. Bu haqda adliya vaziri Yerlan Sarsembayev bayonot berdi. Ushbu qadam AIMKning mustaqil, ekstraterritorial huquqiy maydon sifatidagi asosiy tamoyiliga bevosita zid keladi.
AIMK alohida iqtisodiy zona sifatida tashkil etilgan boʻlib, xorijiy kapitalini jalb qilish maqsadida ingliz umumiy huquqi asosida faoliyat yurituvchi va Qozogʻistonning ichki sud tizimidan rasman mustaqil boʻlgan oʻz sudiga ega. May oyining oʻrtalarida ushbu sud Parij shahridagi XSP Xalqaro Arbitraj sudi tomonidan dastlab hal etilgan arbitraj ishining natijasini tasdiqladi. Mazkur ish doirasida Gazprom gaz tranziti boʻyicha kelishmovchilik tufayli Naftogaz foydasiga toʻlov amalga oshirishga majbur etilgan edi. Gazprom XSP qarorini eʼtiborga olmagan va AIMKning keyingi sud jarayonida ishtirok etishdan bosh tortgan.
Sarsembayev oʻz aralashuvini AIFC dastlab bu ishni koʻrishga vakolatga ega emasligi bilan asosladi. "Qozogʻiston Respublikasi mamlakat bilan huquqiy bogʻliqligi boʻlmagan qarorlarni ijro etish uchun tranzit maydoniga aylanmaydi", deb iqtibos keltirdi undan qozogʻistonlik huquqiy yangiliklar nashri Zakon.kz. "Xususan, Respublika huquqiy mexanizmlari oʻz yurisdiktsiyasiga aloqasi boʻlmagan nizolarni koʻrib chiqishni nazarda tutmaydi." AIFC sudi oʻz hukmi tarkibida Naftogaz-Gazprom ishini koʻrishga nima uchun oʻzini vakolatli deb hisoblashini batafsil tushuntirdi.
Rossiyaga qarshi hukm chiqarmaguncha mustaqil boʻlishi kerak boʻlgan sud
Ushbu aralashuv aynan shunday muhim ahamiyat kasb etadiki, Sarsembayevning AIFC sudi ustidan rasman hech qanday yurisdiktsiyasi yoʻq. Markazning xalqaro investorlar uchun asosiy qimmatini aynan shu kafolat tashkil etadi: uning sud jarayonlari bunday ijroiya aralashuvidan himoyalangan. Shunga qaramay, vazir aralashib, ushbu kafolatning shartli ekanligini fosh etdi.
Bu voqea Astanani kuzatuvchilar "yutib boʻlmaydigan" deb taʼriflagan vaziyatga solib qoʻydi. Rossiya Qozogʻiston ustidan, xususan hukumat daromadlarining katta qismini taʼminlaydigan neft eksport infratuzilmasi orqali sezilarli iqtisodiy taʼsirini saqlab kelmoqda. Kreml bilan chuqur bogʻliq kompaniya — Gazpromga qarshi milliard dollarlik qarorni ijro etish ochiq-oydin geosiyosiy xarajatlarni keltirib chiqarardi. Biroq uni ijro etishdan bosh tortish AIFC jalb qilish uchun qurilgan xorijiy investorlar oldida Qozogʻistonning ishonchliligiga putur yetkazadi.
Kremlga yaqin deb ta'riflangan rus tilidagi RTVi teleradiokanali ushbu dilemmani tan olib, Qozogʻiston eng koʻp zarar koʻrgan tomon sifatida xulosaga keldi. "AIFMning eng katta jozibasi — asosan postsovet va Osiyo mamlakatlaridan kelgan investorlarni jalb etish maqsadida yaratilgan — Markazning rezidentlariga beriladigan imtiyozli soliq rejimi ham emas, balki majoziy ma'noda aytganda, 'London Oliy sudiga' kirish imkoniyati edi", — deyiladi RTVi sharhida. "Asosiy g'oya postsovet makonidagi bizneslar siyosiy xavf-xatarlardan qoʻrqmasdan faoliyat yurita oladigan xavfsiz boshpana yaratishdan iborat edi. Bu formula aynan shu paytgacha muvaffaqiyatli ishlagan edi."
Moskvaning munosabati
Rossiya Davlat Dumasining Tashqi ishlar qoʻmitasi rais oʻrinbosari Vladimir Vodolatskiy Ostona qarorini mamnuniyat bilan qabul qilib, mavjud xalqaro huquqiy tartib inqirozga yuz tutgani va shu sababli xalqaro huquq asosan oʻz mazmunini yoʻqotgani haqidagi kengroq dalil doirasida izohladi.
Ushbu voqea Naftogaz-Gazprom nizosidan ancha uzoqqa taʼsir qilishi ehtimoldan yiroq emas. Tijorat nizolarini hal etishda AIFMni afzal maydon sifatida tanlagan investorlar — ayniqsa davlat bilan bogʻliq kontragentlarni oʻz ichiga olgan nizolarda — endi qulay qaror qabul qilingan taqdirda ham, agarda yutqazgan tomon Ostona uchun yetarli siyosiy ogʻirlikka ega boʻlsa, bu qarorning ijro etilmasligi mumkinligini tasdiqlovchi aniq dalilga ega boʻldi. Qozogʻiston Rossiyaning tranzit va energetika infratuzilmasiga bogʻliqligini boshqarib turib, ushbu obro'ga yetkazilgan zararni jilovlay olishi yoki olmasligi hali ochiq savol boʻlib qolmoqda.