Maqolani tinglash
Prezident Shavkat Mirziyoyev dushanba kuni elektr sanoati tadbirkorlari va xorijiy investorlar bilan uchrashuv o'tkazib, uch yil ichida jami 11,6 milliard dollarga teng 164 ta loyihani amalga oshirish va sohaning eksport hajmini 5 milliard dollarga yetkazishni nazarda tutuvchi keng qamrovli rivojlanish rejasini taqdim etdi.
Bu maqsadlar o'n yillik jadal, ammo hali to'liq yakunlanmagan o'sish fonida belgilandi. Joriy yilda sanoat mahsuloti hajmi 50 trillion so'mga yetdi — bu 2016 yildagi 1,7 trillion so'mga nisbatan taxminan o'ttiz barobar ko'pdir. Eksport o'n to'rt barobar oshib, 1,6 milliard dollarga yetdi; faqat joriy yildagi investitsiyalar 600 million dollarni tashkil etdi va bu so'nggi o'n yil ichida sohaga jalb qilingan jami 2 milliard dollarning bir qismini ifodalaydi. 413 ta yangi ishlab chiqarish ob'ekti ishga tushirildi, maishiy texnika, quyosh panellari, elektron hisoblagichlar va yuqori kuchlanishli transformatorlar jumlasidan 100 dan ortiq mahsulot turi ishlab chiqarila boshlandi. Mirziyoyev ushbu natijalar sohaning haqiqiy salohiyatidan hali past ekanligini ta'kidladi.
Mis, energiya saqlash va ta'minot zanjirlaridagi bo'shliqlar
Prezident ta'kidlashicha, joriy yilda uchinchi mis boyitish zavodi ishga tushirildi va bu mamlakatga yiliga 300 000 tonna mis ishlab chiqarish imkonini beradi; 2030 yilga borib bu ko'rsatkich 500 000 tonnaga yetishi kutilmoqda. Mis sohaning asosiy xom ashyosi hisoblanadi. Bundan tashqari, O'zbekiston keng ko'lamli qayta tiklanadigan energiya qurilishi doirasida 2030 yilga qadar energiya saqlash quvvatini 4,5 gigavatga yetkazishni rejalashtirmoqda; xorijiy hamkorlar ushbu loyihalarda mahalliy ishlab chiqarilgan komponentlardan foydalanishga tayyor ekanliklarini bildirgan, biroq zarur bo'lgan ba'zi uskunalar hali mamlakatda ishlab chiqarilmayapti.
Mirziyoyev uchrashuv hal etishi lozim bo'lgan bir qator aniq bo'shliqlarni ko'rsatib o'tdi. Ichki bozor video-kuzatuv uskunalariga yiliga 200 million dollar sarflaydi; qo'shni mamlakatlar hisobga olinsa, bu raqam 600 million dollardan oshadi. Mavjud ikki ishlab chiqaruvchi — Buxorodagi Digital Security va Samarqanddagi Samvision — har biri o'z dasturiy ta'minotidan foydalangan holda yiliga atigi 2 000 ta kamera ishlab chiqaradi. Banklar o'tgan yili 50 million dollardan ortiq mablag' sarflab 9 000 ta bankomatni import qildi. Prezident amaldorlarga bankomat talabini baholash, texnologiya hamkorlari va investorlarni jalb etish hamda mahalliy ishlab chiqarish maqsadga muvofiqligini o'rganishni topshirdi.
Loyihalarning hududlar bo'yicha taqsimlanishi
Yig'ilishda muayyan mahsulot toifalari muayyan hududlarga biriktirildi. Energiya akkumulyatorlari va elektronika uchun yupqa mis folga — Toshkent viloyatiga; inverterlar va elektr transport vositalari zaryadlagichlari — Jizzax viloyatiga; suv nasoslari uchun energiya tejamkor elektr motorlari — Namangan viloyatiga; uzluksiz quvvat manbalari va server sovutish tizimlari — Qoraqalpog'istonga ajratildi. Andijon ofis jihozlari va oldindan yig'ilgan kabel to'plamlari ishlab chiqaradi; Toshkent shahri server, interaktiv panel va sensor ishlab chiqarish loyihalariga uy bo'ladi; Qashqadaryo viloyatiga televizorlar uchun elektron sxema platalari belgilandi.
164 ta loyiha oltita yo'nalish bo'yicha taqsimlangan: 2,5 milliard dollar qiymatidagi 41 ta kabel sanoati loyihasi; 1,4 milliard dollar qiymatidagi 29 ta transformator va nasos loyihasi; 3 milliard dollar qiymatidagi 45 ta sanoat robototexnikasi va dastgoh-asbobsozlik loyihasi; 650 million dollar qiymatidagi 9 ta transport elektrlashtirish va elektr transport vositalari loyihasi; 3,5 milliard dollar qiymatidagi 21 ta elektron komponentlar va mikroelektronika loyihasi; hamda 600 million dollar qiymatidagi 19 ta maishiy texnika loyihasi. Har bir yo'nalish uchun investorlarni jalb etish va ilmiy-tadqiqot muassasalari bilan hamkorlikni muvofiqlashtirish mas'uliyatini zimmasiga oladigan alohida yuqori mansabdor shaxs va bosh buyurtmachi tayinlanadi.
Nurafshanda texnologiya markazi va robototexnika bo'yicha muddat
Nurafshanda Kelajak Texnologiyalari Markazi tashkil etiladi. Rezident korxonalar IT Parkdagi ijarachilar bilan bir xil soliq va tartibga solish imtiyozlaridan foydalanadi. Robot, elektronika va uskunalar ishlab chiqarish uchun zarur xom ashyo va komponentlar import bojlaridan ozod etiladi, shu sohalardagi ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlaridan olingan daromadlar esa soliqqa tortilmaydi.
Yangi Sanoat nomli milliy platforma ilg'or texnologiyalar sohasida faoliyat yurituvchi tadqiqotchilarni ishlab chiqarish korxonalari bilan bog'lash maqsadida yaratiladi. 1 mayga qadar har bir hudud mavjud ilmiy-tadqiqot markazlari yoki texnoparklar ichidan kamida bittasini yangi sanoat ustuvorliklariga moslashtirishi va mahsulotlarni sinovdan o'tkazish imkoniyatlarini yo'lga qo'yishi shart. Mas'ul vazirliklar ikki hafta ichida robototexnikani rivojlantirish bo'yicha qaror loyihasini, 1 martga qadar esa dastgoh-asbobsozlik va elektronika ishlab chiqarishni qo'llab-quvvatlashning keng qamrovli dasturini tayyarlashi lozim.
Mirziyoyev NURA Electricni namuna sifatida keltirdi va kompaniyada o'z ishlanmalarini ishlab chiqarishga tatbiq etuvchi taxminan 100 nafar dizayn va texnologiya muhandisi, shuningdek ish haqi va amaliy ta'lim oladigan 50 nafar ikki tomonlama ta'lim tizimidagi talaba faoliyat yuritishini ta'kidladi. Texnik universitetlarning yigirma nafar talabasi va tadqiqotchisi hozirda Janubiy Koreya elektronika firmalarida tahsil olmoqda; bu ko'rsatkich 100 nafarга yetkazilishi rejalashtirilgan.
Moliyalashtirish, davlat xaridlari va eksport kafolatlari
Beshta o'zbek kompaniyasi — Toshkentdan Artikul Aziya va Maxcopper, Toshkent viloyatidan Techno Cable Group va Vades Group, Andijondan Andijon Kabel — allaqachon Yevropa Tiklanish va Taraqqiyot Bankidan 80 million dollar mablag' jalb qildi. ETTB sanoat korxonalariga 2–3 milliard dollar ajratishga va ularning faoliyatini baholash xarajatlarining bir qismini qoplashga tayyorligini bildirdi. Davlat qolgan qismini, jumladan xalqaro maslahatchilar xizmat haqini, Savdo Taraqqiyot Kompaniyasi orqali qoplaydi — kompaniya talablarni qondirgan har bir korxonaga 50 000 dollargacha tovon to'laydi.
Elektr mahsulotlarini davlat xaridlari yiliga 10 trillion so'mni tashkil etadi. 1 yanvardan boshlab uch yillik xarid rejalari oldindan yagona platforma orqali e'lon qilinadi; bu tadbirkorlarni to'rt-beshta alohida portalda kuzatib borishni talab qilgan avvalgi tizimni almashtiradi. Yig'ilishda, shuningdek, shartnomalarni faqat eng past narx mezoniga ko'ra berishdan voz kechish e'lon qilindi. Mahsulotning butun xizmat muddati davomida energiya sarfi, ta'mirlash va texnik xizmat ko'rsatishni hisobga oladigan hayot tsikli xarajatlari metodologiyasi joriy etiladi. Yig'ilishda keltirilgan sinov xaridida import qilingan 40 kilowattli transformator mahalliy analogiga qaraganda 400 000 so'mga arzonroq bo'lgani, ammo 10 foiz ko'proq elektr energiyasi sarflagani va butun xizmat muddati davomida ta'mirlash xarajatlari to'rt baravar yuqori bo'lgani aniqlandi.
Mahalliy ulush talablari — hozirda umumiy tovarlar uchun 25 foiz, davlat-xususiy sheriklikdagi energetika loyihalarida kabellar uchun 70 foiz etib belgilangan — soliq imtiyozlaridan foydalanadigan yoki bozor narxidan past narxda davlat resurslariga ega bo'ladigan 10 million dollardan ortiq investitsiya loyihalariga ham tatbiq etiladi.
Eksport moliyalashtirish boʻyicha prezident xalqaro yirik tenderlar uchun bank kafolatlarini olish muammoli nuqta ekanligini tan oldi: hozirda 10 million dollarlik kafolat olish uchun shu miqdorda garov talab etilmoqda. NURA Electric Kambodjada 2 million dollarlik tenderni yutib oldi, biroq kafolat talabi yirikroq takliflarga toʻsqinlik qilmoqda. Banklarga moliyaviy barqarorlikni baholashga asoslangan soddalashtirilgan kafolat tartibini ishlab chiqish va uni bir oy ichida eʼlon qilish topshirildi.
Maishiy texnika savdosini ragʻbatlantirish maqsadida banklar Oʻzbekistonda ishlab chiqarilgan muzlatgichlar, kir yuvish mashinalari, konditsionerlar va boshqa maishiy texnikani sotib olish uchun yiliga 18 foiz stavkada iste'mol kreditlari taqdim etadi. Mas'ul idoralarga ushbu maqsadda tijorat banklariga arzon resurslar joylashtirishning hisob-kitoblarini tayyorlash va shartlarini taklif etish uchun ikki hafta muddat berildi.