Maqolani tinglash
Bir nechta mashhur oʻzbek raqamli xizmatlarining foydalanuvchilariga oid maxfiy shaxsiy maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan deb taxmin qilinayotgan maʼlumotlar bazalari ijtimoiy tarmoqlarda tarqalmoqda. Bu holat SafeRoad, inDrive, Lada Auto, KiwiTaxi va Fargo kabi platformalarni qamrab olgan yirik miqyosdagi maʼlumotlar sizib chiqishi haqida xavotir uygʻotmoqda.
Raqamli texnologiyalar mutaxassisi Shuhrat Qurbonov onlayn tarqatilayotgan fayllarni tekshirib koʻrganini va ularda oʻzining shaxsiy maʼlumotlarini topganini aytdi — jumladan, JShShIR (Oʻzbekiston davlat tizimlarida qoʻllaniladigan yagona shaxsiy identifikatsiya raqami), uy manzili, transport vositasiga oid maʼlumotlar hamda haydovchilik guvohnomasi va transport vositasini roʻyxatdan oʻtkazish hujjatlaridagi maʼlumotlar. Qurbonov dastlab sizib chiqqan materialda faqat elektron pochta manzillari kabi oddiy maʼlumotlar boʻladi deb taxmin qilganini, biroq tarkib kutilganidan ancha muhimroq boʻlib chiqqanini bildirdi.
Fayllarda nima borligi haqidagi daʼvolar
Qurbonov shaxsan tasdiqlagan maʼlumotlardan tashqari, mazkur maʼlumotlar bazalari bilan birga tarqalayotgan boshqa xabarlarda fayllar bir necha yil davomida amalga oshirilgan xaridlar, yetkazib berish buyurtmalari va dorixonalarda sotib olingan dorilar haqidagi yozuvlarni ham oʻz ichiga olishi daʼvo qilinmoqda. Agar tasdiqlansa, davlat identifikatsiya raqamlari, yashash manzillari va transport vositasi hujjatlarining birgalikda oshkor boʻlishi Oʻzbekistonda ham davlat, ham xususiy xizmatlar doirasida shaxsni tasdiqlashda muntazam foydalaniladigan maʼlumotlarning jiddiy darajada fosh etilishini anglatadi.
Qurbonov jarayonga aralashgan kompaniyalar va tashkilotlar allaqachon vaziyatdan xabardor boʻlib, sizib chiqish manbaini tekshirishni boshlaganiga umid bildirdi.
Hali rasmiy tasdiqlash yoʻq
Xabarlar paydo boʻlgan paytda nomlari tilga olingan xizmatlarning hech biri ommaviy bayonot chiqarmagan, zarar koʻrishi mumkin boʻlgan foydalanuvchilar soni boʻyicha rasmiy raqam ham eʼlon qilinmagan edi. Tarqalayotgan maʼlumotlar bazalarining ko'rsatilgan platformalar bilan haqiqatan ham bogʻliqligi, shuningdek, mumkin boʻlgan sizib chiqishning haqiqiy koʻlami hali aniqlanmagan. Hech bir davlat idorasi voqeani rasman tasdiqlagan yoki inkor etgan emas.
Bu hodisa Oʻzbekistonda faoliyat yurituvchi xususiy raqamli platformalar qoʻlidagi shaxsiy maʼlumotlarning zaifligini namoyon etdi — bu yerda davlat identifikatsiya raqamlari va transport vositasi yozuvlari kundalik xizmatlarning keng doirasi bilan bogʻliq. Tezkor rasmiy munosabatning yoʻqligi esa jabrlanishi mumkin boʻlgan ilovalar foydalanuvchilarini oʻz maʼlumotlari xavf ostida qolgan-qolmaganligi haqida yoʻl-yoʻriqsiz qoldirmoqda.