Maqolani tinglash
Oʻzbekiston 2023-yil 1-martga qadar 14 ta yangi maxsus iqtisodiy zona tashkil etishga tayyorlanmoqda — bu mamlakatdagi umumiy sonni 36 taga yetkazadi. Bu ma'lumot yirik maxsus iqtisodiy zonalarni tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisidagi prezident qarori loyihasida keltirilgan. Ushbu zonalarda faoliyat yurituvchi korxonalar mol-mulk, yer, suv resurslari va foyda soliqlaridan oʻn yilgacha muddatga ozod etiladi.
Qaror loyihasi har bir mintaqada 100 ta yirik maxsus iqtisodiy zona tashkil etishni nazarda tutadi; davlat tadbirkorlik faoliyati uchun toʻliq shart-sharoit va infratuzilmani ta'minlash majburiyatini oʻz zimmasiga oladi. Hukumat zonalar uchun keng qamrovli maqsadlar belgilagan: yuqori qoʻshilgan qiymatli ishlab chiqarishga xorijiy va ichki toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiyalarni jalb etish, import oʻrnini bosishni chuqurlashtirish, qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlash va eksport salohiyatini kengaytirish hamda logistika infratuzilmasini barpo etish. Qaror loyihasida shuningdek sertifikatlash va mahsulotlarni belgilash boʻyicha xalqaro standartlarga javob beruvchi ilmiy-ishlab chiqarish markazlari tashkil etish, shuningdek zona ishtirokchilarining ehtiyojlariga moslashtirilgan malakali mutaxassislar tayyorlash dasturlarini yaratish ham nazarda tutilgan.
Investitsiyalar va tashqi savdo vaziri Jamshid Xoʻjayev sanoat, qishloq xoʻjaligi, farmatsevtika va turizm sohasida ixtisoslashgan 22 ta maxsus iqtisodiy zona allaqachon tashkil etilganini aytdi. "Biz ushbu yoʻnalishda mintaqada eng ilgʻor mamlakatlardan biriga aylanish va shu orqali yangi investorlarni jalb etish uchun yanada qulay muhit yaratish maqsadida bunday sharoitlarni takomillashtirishda davom etamiz", — dedi u.
Iqtisodchi fiskal oqibatlar haqida ogohlantirmoqda
Kengayish iqtisodchi Otabek Bakirovning keskin tanqidiga sabab boʻldi; u bu siyosat oʻzining dastlabki maqsadidan uzoqlashib ketganini ta'kidlamoqda. "Agar har bir mintaqada yana 100 ta korxona soliq toʻlamasa, egasiz kichik biznes va oddiy xalq bu yukni koʻtaradi", — dedi Bakirov, maxsus iqtisodiy zonalar haqiqiy tarkibiy iqtisodiy rivojlanish omili emas, balki imtiyozlardan foydalanish mexanizmiga aylanib qolganini ta'kidlab.
Uning tashvishi keng koʻlamli va uzoq muddatli soliq imtiyozlarining taqsimlovchi ta'siriga qaratilgan: qanchalik koʻp korxona standart soliq bazasidan himoyalansa, qolgan fiskal yuk shunchalik nomutanosib ravishda kichikroq, norasmiy yoki roʻyxatdan oʻtmagan korxonalar va zona imtiyozlaridan foydalanish uchun yetarli miqyos yoki huquqiy maqomga ega boʻlmagan jismoniy soliq toʻlovchilar zimmasiga tushadi.
Investitsiya rag'batlantirish va adolatli soliq siyosati oʻrtasidagi ziddiyat faqat Oʻzbekistonga xos emas, biroq bu yerda zonalar tashkil etilish surʼati eʼtiborga molik. Bir necha oy ichida 22 tadan 36 taga yetkazish rejalashtirilayotgan bir paytda, har bir mintaqada 100 ta zona tashkil etish niyati ham eʼlon qilinishi — tanqidchilarning fikricha, mavjud zonalarning vaʼda qilingan yuqori qiymatli investitsiyalar va ish oʻrinlari yaratishdagi haqiqiy samaradorligini yoki fiskal xarajatlarni jiddiy baholashdan oldinda ketayotgan shoshilinch kengayishdan dalolat beradi.
Qaror loyihasi hali rasman qabul qilinmagan boʻlib, dastlabki 14 ta yangi obyekt uchun belgilangan 2023-yil mart muddatidan tashqari, har bir mintaqada 100 ta zona tashkil etishning kengroq maqsadi uchun hech qanday muddat koʻrsatilmagan.