Maqolani tinglash
Oʻzbekiston immunitet huquqlaridan foydalanadigan shaxslarni — parlamentchilar va sudyalardan tortib advokatlar, saylov komissiyasi aʼzolari va prezident ma'muriyatining yuqori lavozimli xodimlarigacha — noqonuniy ravishda hibsga olgan, majburlagan yoki ular ustidan tergov olib borgan mansabdor shaxslarga sakkiz yilgacha qamoq jazosini belgilovchi qonunni qabul qildi; bu jinoiy javobgarlik doirasini sezilarli darajada kengaytiruvchi qadam hisoblanadi.
Mazkur qonun hujjati rasman «Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida»deb nomlanib, himoyalangan shaxslarga nisbatan bosqichli jazo tizimi va maxsus protsessual qoidalarni belgilaydi. Quyi bosqichda: himoyalangan shaxsni bilgan holda va noqonuniy ravishda hibsga olish, uni huquqni muhofaza qilish organiga majburan keltirish, unga nisbatan tergov harakatlarini amalga oshirish yoki boshqalarga shunday topshiriq berish uch yildan besh yilgacha ozodlikni cheklash yoki qamoq jazosi bilan jazolanadi. Yuqori bosqich — besh yildan sakkiz yilgacha qamoq jazosi — qonunbuzarlik takroran sodir etilganda, oldindan til biriktirib harakat qilgan guruh tomonidan amalga oshirilganda, zoʻravonlik yoki zoʻravonlik bilan tahdid qoʻllanilganda, soxtalashtirilgan dalillarga tayanilganda yoki himoyalangan shaxsning hibsga olinishi yoxud jinoiy ta'qib qilinishi bilan yakunlanganda qoʻllaniladi.
Kimlar himoyalanadi
Himoyalangan shaxslar doirasi keng. Unga Oliy Majlisning — Qonunchilik palatasi va Senatning — har ikkala palatasi aʼzolari, Inson huquqlari boʻyicha ombudsman, Bola huquqlari boʻyicha ombudsman, sudyalar, prokurorlar, tergovchilar, surishtiruvchilar, advokatlar, Markaziy saylov komissiyasi aʼzolari va prezidentlikka nomzodlar kiradi. Prezident, Prezident ma'muriyati xodimlari va ularning oila aʼzolari ham himoya ostiga olingan.
Muhim bir qoida faol xizmatdan keyingi davrni ham himoya qiladi: Prezident Administratsiyasining yuqori mansabdor shaxslari lavozimdan ketganidan keyin besh yil davomida immunitetni saqlab qoladi, ammo bu faqat administratsiyada rasmiy vazifalarini bajarish bilan bog'liq bo'lmagan xatti-harakatlar yoki harakatsizliklar uchun qo'llaniladi.
Qonun joriy etgan protsessual qoidalarga ko'ra, himoyalangan shaxslar Jinoyat-protsessual kodeksining 221-moddasi 1-qismida belgilangan holatlarda ko'pi bilan uch soat davomida ushlab turilishi yoki huquq-tartibot organlariga majburiy keltirish mumkin, xolos. Himoyalangan shaxsga nisbatan jinoiy ta'qib qo'zg'atish uchun oldindan rozilik talab etiladi — shaxsning maqomiga qarab tegishli parlament palatasidan, prezidentdan yoki boshqa vakolatli organidan. Prezident Administratsiyasining yuqori mansabdor shaxslari uchun esa Bosh prokurorning rasmiy taklifi asosida prezidentning yozma roziligi olinishi shart.
Dalillar va javobgarlik
Qonun shuningdek protsessual qoidabuzarliklarning keyingi oqibatlarini ham tartibga soladi. Immunitet va daxlsizlik talablarini buzgan holda to'plangan har qanday dalil yaroqsiz deb topiladi va ish materiallaridan chiqarib tashlanishi kerak — bu qoida himoyalangan shaxslarga tegishli jinoiy ta'qiblar uchun amalda muhim oqibatlarga olib kelishi mumkin. Bunday shaxslarga nisbatan ma'muriy jarimalar oddiy sud tartibida qo'llanila olmaydi; ularning ma'muriy javobgarligi qonun belgilagan maxsus tartibda ko'rib chiqiladi. Maxfiylik himoyasiga haqli shaxslarning telefon suhbatlarini tinglash va yozishmalarini kuzatish faqat sud qarori yoki Bosh prokurorning yozma ruxsati asosida amalga oshirilishi mumkin.
Alohida qoida moliyaviy javobgarlikni tartibga soladi: Prezident Administratsiyasi mansabdor shaxslarining rasmiy vazifalarini bajarish bilan bog'liq qarorlari, xatti-harakatlari yoki harakatsizliklari natijasida yetkazilgan zarar Davlat byudjetidan qoplanadi, bunda ushbu mansabdor shaxslarga nisbatan regress huquqi qo'llanilmaydi — ya'ni davlat xarajatlarni o'z zimmasiga oladi va mas'ul mansabdor shaxsdan ularni undirib ololmaydi.
Qonun rasmiy e'lon qilingan kundan boshlab kuchga kirdi.