Maqolani tinglash
O'zbekiston Markaziy bankining kengashi 2026-yil 18-noyabrda to'rtta tijorat bankiga islom moliyasi operatsiyalarini amalga oshirish uchun litsenziya berdi. Bu qaror faqat shu yil huquqiy asosga ega bo'lgan sohaning rivojlanishini yanada tezlashtiradi. Yangi vakolatli muassasalar quyidagilar: AITB Ipak Yo'li, AKB Asia Alliance Bank, ChAKB Orient Finans va AJ Hayot Bank.
Litsenziyalar banklarga «Banklar va bank faoliyati to'g'risida»gi qonunning 5-1-moddasida belgilangan islom moliyasi operatsiyalarini amalga oshirish huquqini beradi. Regulator mijozlarga islom moliyasi xizmatlaridan foydalanishdan oldin bankning rasmiy veb-saytida uning litsenziya mavjudligini tekshirishni tavsiya etdi.
To'rtta bank 2026-yil oktyabrida mamlakatimizdagi birinchi bunday vakolatli muassasa bo'lgan Open Bankka qo'shildi. Open Bank 23-oktabrda Markaziy bank kengashining 28/1-sonli qarori asosida 1-I-raqamli litsenziyani olgan edi.
Bir necha oyda yaratilgan huquqiy asos
Islom banki faoliyatining qonuniy asosi Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan 2026-yil 27-martda imzolangan va 29-iyundan kuchga kirgan qonun bilan mustahkamlandi. Qonunda oltita ruxsat etilgan bitim turi belgilandi. Mudaraba kapitalni boshqaruvchi tomonga o'tkazadi, foyda esa ishtirokchilar o'rtasida taqsimlanadi. Vakalah ishonchli vositachi orqali mablag'larni yo'naltirish asosida agentlik shartnomasi bo'yicha amalga oshiriladi. Murabaha bankka tovarlarni sotib olib, mijozga oldindan kelishilgan ustama narxda muddatli to'lov asosida qayta sotish imkonini beradi. Salam bo'yicha to'lov yetkazib berishdan oldin amalga oshiriladi. Musharaka qo'shma loyihalarni moliyalashtirish yoki ulushli ishtirokni qamrab oladi. Ijara sotib olish opsiyasi bilan birga keladigan shartlar ham kiritilgan holda aktivlarni ijaraga berishni nazarda tutadi. Qonun shuningdek xalqaro bank amaliyoti va O'zbekiston qonunchiligiga mos keladigan boshqa vositalarni ham qo'llashga ruxsat beradi.
Ushbu tizim an'anaviy bankchilikdan tubdan farq qiladi: islom moliyasida foizli kreditlar o'rniga savdo ustamasi, ijara to'lovlari va foyda taqsimlash mexanizmlari qo'llaniladi — biroq regulator xizmatlar bepul ko'rsatilmasligini alohida ta'kidlaydi.
Litsenziya mustaqil islom banklari uchun ham, mavjud tijorat banklari tarkibidagi maxsus islom banking bo'limlari uchun ham berilishi mumkin. Ikkinchi holda, bank an'anaviy va islomiy mahsulotlarni bir vaqtda taklif etishi mumkin, biroq har biri uchun alohida hisobvaraqlar yuritishi, ixtisoslashgan bo'lim tashkil etishi hamda islom moliyasi standartlariga rioya etilishini nazorat qiluvchi kuzatuv kengashini shakllantirishi shart.
Maqsadlar va xorijiy qiziqish
Soha 2026 yilgi qonundan oldin ham mavjud edi. Mikromoliya tashkilotlariga 2022 yildan boshlab islomiy mahsulotlar taklif etishga ruxsat berilgan bo'lib, Markaziy bank 2024 yil iyulida mudaraba, murabaha, musharaka, ijara va salam bo'yicha operatsion qoidalarni tasdiqladi.
2026–2030 yillarga mo'ljallangan rasmiy rejalarda ikkita to'liq islom banki va tijorat bankida kamida bitta ixtisoslashgan bo'lim nazarda tutilgan. Dastlabki hisob-kitoblarga ko'ra, ushbu rejalar doirasida qo'shimcha investitsiyalar va depozitlar shaklida taxminan 1 milliard dollar mablag' jalb etilishi mumkin. Markaziy bank raisi o'rinbosari Abrorxo'ja Turdaliyev 2025 yil oktyabrda O'zbekistonda 2030 yilga qadar o'ntagacha islom banki faoliyat yuritishi mumkinligini, shuningdek uchta davlat bankida islom banking bo'limlari tashkil etish masalasi ham ko'rib chiqilayotganini aytdi.
Regulyatorning eng yuqori darajasida xorijiy qiziqish qayd etilgan. Raisi o'rinbosari Sanjar Nosirov 2026 yil aprelda to'rt-beshta xorijiy bank huquqiy bazaning mavjudligiga bog'liq holda O'zbek bozoriga kirishga qiziqish bildirganini ma'lum qildi — ushbu shart endi bajarildi. Markaziy bank 2026 yil iyunda yil oxirigacha yettita islom moliyasi standartini qabul qilishni rejalashtirganini e'lon qildi; bu ish uning Islom moliyasi kengashi orqali muvofiqlashtirilib borilmoqda. Iyul oyida esa alohida banklardagi islom moliyasi kengashlarining tarkibiga qo'yiladigan talablar va litsenziya olish shartlari, jumladan majburiy uch yillik biznes-reja taqdim etish talabi belgilab qo'yildi.

