Maqolani tinglash
Xalqaro valyuta fondi Oʻzbekistonga uning pensiya islohoti qogʻozda yaxshi hujjatlashtirilgan boʻlsa-da, tayyorgarlik bosqichidan deyarli nariga oʻtmaganini ma'lum qildi — va uni tezlashtirish nafaqat nafaqaxoʻrlar, balki mamlakatning butun moliyaviy sektori salomatligi uchun ham muhim ekanini ta'kidladi.
Bu baho Oʻzbekiston Markaziy bankida oʻtkazilgan IMFning mintaqaviy iqtisodiy istiqboliga oid taqdimotda bildirildi. Unda Fondning mamlakatimizdagi doimiy vakili Koba Gvenetadze pensiya islohotini hali oldinda turgan eng muhim tarkibiy vazifalardan biri sifatida ta'rifladi. Uning so'zlariga ko'ra, tayyorgarlik hujjatlari tuzilgan, biroq tizimning mazmunli oʻzgarishi hali boshlanmagan.
To'lovga qodir bo'lish va yetarlilik o'rtasidagi ziddiyat
IMF ning asosiy tashvishi qariyayotgan iqtisodiyotlar uchun tanish bir muammo: pensiya tizimini moliyaviy jihatdan to'lovga qodir saqlash va shu bilan birga unga tayanuvchilar uchun to'lovlarning mazmunli bo'lib qolishini ta'minlash. Jamg'arma mutaxassislari ilgari Oʻzbekistonga aktuarlik tahlili oʻtkazishni tavsiya qilgan edi — bu turdagi uzoq muddatli modellashtirish aholi qarishi va ishchi-hissadorlarning nafaqaxoʻrlarga nisbati oʻzgarishi bilan tizim kelajakdagi pensionerlarga oʻz majburiyatlarini bajara olish-olmasligini sinab koʻradi.
Demografik bosim islohotga shoshilinchlik baxsh etadi. Ishonchli aktuarlik bazasisiz siyosatchilar tizimni kelgusi oʻn yillar davomida barqaror saqlash uchun badal stavkalari, pensiya yoshlari yoki nafaqa miqdorlarini ishonchli tarzda muvozanatlashtirolmaydi.
Uzoq muddatli investitsiyalar uchun yoʻqolgan dvigatel
Gvenetadze pensiya islohotini nafaqat ijtimoiy siyosat, balki moliya bozori masalasi sifatida ham talqin etdi. Moliyalashtirilgan pensiya tizimlari — bunda badallар darhol toʻlab berilmasdan, investitsiya qilinadi — davlat va korporativ obligatsiyalarni sotib olish orqali ham uzoq muddatli ichki kapitalning muhim manbaiga aylanishi mumkin. Bunday institutsional investor bazasi bugungi kunda Oʻzbekistonda asosan mavjud emas.
IMF ta'kidlaganidek, ushbu salohiyatni amalga oshirish uchun hali yetarli darajada rivojlanmagan ikkita narsa zarur: faoliyat koʻrsatuvchi kapital bozori va toʻplangan pensiya jamgʻarmalarini boshqarish uchun aniq, ijro etilishi mumkin boʻlgan qoidalar. Ushbu poydevor boʻlmasa, moliyalashtirilgan modelga oʻtish jamgʻaruvchilarni xavf ostida qoldirishi va bozor yutuqlarining amalga oshmay qolishiga olib kelishi mumkin.
Pensiyadan tashqari, IMF vakillari mehnat bozorlari, taʼlim, energetika, raqamlashtirish va sun'iy intellektni ham keyingi islohot ustuvorliklari sifatida belgilab, butun jarayon davomida makroiqtisodiy barqarorlik saqlanishi zarurligini taʼkidladi. Alohida holda, Oʻzbekiston oʻz fuqarolarining xorijda toʻplagan ish tajribasini vatandagi pensiya huquqlarini hisoblashda hisobga olish boʻyicha tan olinishga intilishini bildirdi.

