Maqolani tinglash
Oʻzbekistonda to'lov tashkilotlari va to'lov tizimi operatorlarini tartibga solishni tubdan qayta koʻrib chiqishga qaratilgan qonun jimgina chetga surildi: Prezident Shavkat Mirziyoyev uni qayta koʻrib chiqish uchun parlamentga qaytarganidan soʻng deputatlar oʻzgartirish kiritishga urinish oʻrniga qonunni butunlay bekor qilish uchun ovoz berdi.
Oliy Majlisning quyi palatasi — Qonunchilik palatasi ushbu qonunni 2025-yil 10-iyunda qabul qilgan edi. Senat uni 2026-yil 8-aprelda maʼqulladi. Prezidentning veto qoʻyishi 13-oktabr kuni Qonunchilik palatasining plenар majlisida ommaga maʼlum boʻldi: majlisda Innovatsion rivojlanish va axborot texnologiyalari qoʻmitasi davlat rahbarining eʼtirozlariga oid xulosasini taqdim etdi.
Qoʻmita aʼzosi Adham Nazirqulov palataga shuni maʼlum qildiki, batafsil oʻrganishdan soʻng qoʻmita prezidentning takliflarini asosli deb topdi va shu sababli qonunni Qonunchilik palatasida koʻrib chiqishni davom ettirishni maqsadga muvofiq emas deb hisobladi. Majlis raisi qoʻmita hujjatni koʻrib chiqishdan butunlay chiqarib tashlashni taklif etayotganini aniqlab, tegishli qaror loyihasini ovozga qoʻydi. Deputatlar uni qoʻllab-quvvatladi. Soʻzlovchiga hech qanday savol berilmadi va hech qanday muhokama boʻlmadi.
Na prezidentning eʼtirozlariga sabab boʻlgan aniq moddalar, na qonunni oʻzgartirish oʻrniga bekor qilish qarorining asoslari majlisda oshkor etildi. Shuningdek, xuddi shu sohani tartibga soluvchi yangi qonun loyihasi tayyorlanishi yoki tayyorlanmasligi ham nomaʼlum boʻlib qoldi.
Qonun nima taklif qilgan edi
Senat uchun tayyorlangan materiallarga koʻra, qonun to'lov bozori ishtirokchilarini nazorat qilishni kuchaytirish, to'lov xavfsizligini oshirish va iste'molchilarni moliyaviy firibgarlikdan himoya qilishni mustahkamlashga qaratilgan edi. U «firibgarlikka qarshi tizim» va «virtual to'lov terminali» tushunchalarini bevosita qonun hujjatiga kiritishi, axborot xavfsizligi, risklarni boshqarish va firibgarlikning oldini olish boʻyicha majburiy talablarni belgilashi lozim edi.
Qonunning markaziy moddalari orasida barcha to'lov tashkilotlarini faqat aksiyadorlik jamiyati shaklida tashkil etish majburiyati ham bor edi — minimal ustav kapitali 20 milliard soʻm miqdorida belgilanishi koʻzda tutilgan edi. To'lov tizimi operatorlari uchun bu chegara 50 milliard soʻmni tashkil etishi kerak edi. Litsenziya olish uchun ariza beruvchilar ushbu kapitalning toʻliq miqdorini shakllantirishi va ariza topshirishdan oldin bank hisobvarag'iga oʻtkazishi shart boʻlar edi — bundan tashqari, qarz mablagʻlaridan, garovga qoʻyilgan yoki boshqa tarzda yuklatilgan aktivlardan hamda jinoiy yoʻl bilan olingan deb gumon qilingan mablagʻlardan foydalanish taqiqlanardi.
Qonun loyihasi, shuningdek, to'lov tashkilotlari va operatorlarida norezident investorlarning muayyan toifalariga tegishli boʻlgan umumiy ulushiga cheklov qoʻyardi. Xalqaro moliya institutlari, xorijiy banklar va ixtisoslashtirilgan to'lov hamda kredit tashkilotlari toifasiga kirmaydigan norezidentlar — shuningdek, tegishli cheklovlarga boʻysunuvchi jismoniy shaxslar — birgalikda kapitalning 50 foizidan koʻpini egallab olishdan mahrum etilardi.
Yana bir oʻzgarish Markaziy bankdan to'lov tashkilotlari va operatorlari uchun minimal ustav kapitali chegaralarini belgilash boʻyicha mavjud vakolatini tortib olardi — buning asosi sifatida ushbu raqamlar bundan buyon qonunning oʻzida mustahkamlanishi koʻrsatilgan edi.
Qonun loyihasiga ilova qilingan tushuntirish materiallarida oʻzgartirishlar moliyaviy firibgarlik, majburiyatlarni oʻz vaqtida bajarmaslik va to'lov xizmatlari foydalanuvchilarining huquqlarini buzish xavflarini kamaytirish maqsadida ishlab chiqilgani qayd etilgan edi. Ushbu normalardan qaysi biri prezidentning kontseptual eʼtirozlariga sabab boʻlgani ommaga maʼlum qilinmagan.