Maqolani tinglash
O'zbekistonning Raqobat va iste'molchilar huquqlarini himoya qilish qo'mitasi 2026 yilning dastlabki to'qqiz oyida 1 700 dan ortiq shikoyat kelib tushganidan so'ng o'tkazilgan tekshiruv natijasida 12 ta mintaqadagi 132 ta qurilish kompaniyasi taklif etgan shartnomalar xonadon xaridorlarini tizimli ravishda zarar ko'rishiga olib keluvchi shartlarni o'z ichiga olganini aniqladi.
Shikoyatlar asosan qurilish sifatining pastligi va ob'ektni topshirish muddatlarining buzilishiga oid edi. Ishlarni ko'rib chiqqanidan so'ng qo'mita iste'molchilar foydasiga jami taxminan 14,5 milliard so'm miqdorida qayta hisob-kitob qilishga erishdi.
Shartnomalar Aslida Nima Degan
Qo'mitaning ulushli qurilish shartnomasini — qurilish boshlanishidan oldin yoki davomida xonadon sotishda qo'llaniladigan standart hujjatni — tahlil qilishi xaridor himoyasida keng tarqalgan bo'shliqlarni ko'rsatdi. Ko'rib chiqilgan shartnomalarning 77,3 foizida shartnoma bekor qilingan taqdirda xaridorga pul qaytarish muddati belgilanmagan yoki ko'rsatilgan muddat dastlabki to'lov shartlariga mos kelmagan. Shartnomalarning deyarli uchdan ikki qismi — 63,6 foizi — xonadon topshirilgandan keyin kafolat muddatini umuman ko'rsatmagan, 54,5 foizi esa quruvchiga mazkur muddat ichida aniqlangan nuqsonlarni bartaraf etish majburiyatini yuklamagan.
Barcha shartnomalarning yarmi — 50,8 foizi — quruvchidan qurilish muddatlarini buzganlik uchun zarar to'lashni talab qiluvchi jarima bandini o'z ichiga olmagan, uchdan bir qismi — 33,3 foizi — esa qurilish tugash sanasini aniq ko'rsatmagan. Qo'mita shartnomalarning 59,1 foizi faqat quruvchi manfaatlarini ko'zlab tuzilganini, 49,2 foizi esa iste'molchi huquqlarini buzuvchi boshqa shartlarni o'z ichiga olganini aniqladi. Bundan tashqari, shartnomalarning 30,3 foizi davlat tili o'rniga rus tilida tuzilgan.
Xaridorlarga qarshi og'ir jarimalar
Kamchiliklardan tashqari, tekshiruv xaridorlarning huquqlarini bevosita cheklovchi bandlarni ham aniqladi. Agar xaridor shartnomani bekor qilishni tanlasa, ba'zi bitimlar bo'yicha застройщик allaqachon to'langan summaning 4 dan 15 foizigacha ushlab qolish huquqiga ega bo'lgan. Boshqa shartnomalarda esa pul qaytarilishi faqat o'sha xonadon yangi xaridorga qayta sotilgandan keyin amalga oshirilishi belgilangan edi — bu shart bekor qilingan xaridorni muddatsiz kutishga mahkum etishi mumkin edi. Qo'shimcha bandlar застройщикларга mulk narxini bir tomonlama oshirish imkonini bergan hamda majburiyatlarini bajarmagan xaridorlarga nisbatan mutanosib bo'lmagan darajada yuqori moliyaviy jarimalar belgilagan, застройщик uchun esa bunday yuk nazarda tutilmagan.
Tekshiruv yakunlari bo'yicha qo'mita aniqlangan qoidabuzarliklarni bartaraf etish maqsadida tegishli idoralarga takliflar kiritdi. Shuningdek, qo'mita kelajakdagi xaridorlarga shartnoma shartlarini imzolashdan oldin diqqat bilan o'qib chiqishni va yuridik maslahat olishni tavsiya etuvchi ommaviy ogohlantirishni e'lon qildi.