Maqolani tinglash
O'zbekistonning yirik tijorat banklaridan biri tomonidan joriy etilgan baholash sxemasi mamlakatning rasmiy kasaba uyushmalari organi tomonidan rasmiy ravishda noqonuniy deb topildi va xodimlarning aytishicha, ularsiz o'tkazilgan sud jarayonlarini keltirib chiqardi — bu korporativ samaradorlikni boshqarish bilan O'zbek qonunchiligi kafolatlaydigan mehnat himoyasi o'rtasidagi to'qnashuvni ochib berdi.
Kapitalbank xodimlari, jumladan Sergeli filialining 27 yillik bank tajribasiga ega bosh buxgalter o'rinbosari va II guruh nogironligiga ega katta ichki audit xodimi, Effect.uz tahririyatiga bankning ABCD tasniflash tizimi ish haqini qisqartirish, psixologik bosim o'tkazish va xodimlarni ishdan ketishga majburlash uchun ishlatilayotgani haqida shikoyat bilan murojaat qildi. Bankning 2025 yil oktyabr oyidagi ichki yo'riqnomasida xodimlarga test «na IQ testi, na imtihon» ekanligi va «D» reytingi «hukm emas, balki o'sish nuqtasi» ekanligi aytilgan edi. Amalda esa xodimlarning ta'kidlashicha, D toifasiga — ingliz tilidan «autsayder» yoki «orqada qoluvchi» deb tarjiма qilinadigan so'z — kiritilgan ishchilarning yillar davomida to'plangan individual ish haqi qo'shimchalari va mukofotlari bir kunda bekor qilingan.
Qarorning Orqaga Qarab Qoʻllanilishi
ABCD testi va oʻz-oʻzini baholash 2025-yil 27–29-oktabr kunlari oʻtkazildi. Bankning "Xodimlarni baholash va tasniflash" boʻyicha yangi ichki nizomi 2025-yil 4-noyabrda — baholashlar allaqachon oʻtkazilgandan keyin — tasdiqlandi va keyinchalik orqaga qarab qoʻllandi; xodimlar bu amaliyotni qonunga zid deb ta'riflaydi. Respublika Kasaba Uyushmalari Federatsiyasi rasmiy yozma xulosa chiqarib, Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat kodeksida hech qayerda ABCD testi mavjud emasligini va bankning xatti-harakati qonunga xilof ekanligini bildirdi.
Shikoyatchilar tomonidan da'vo qilinayotgan sog'liq oqibatlari jiddiy xarakter kasb etadi. Bank maslahatchisi O. Lyndina va boshqa mas'ul mansabdor shaxslarning, ularning ta'rifiga koʻra, tahdidli va kamsituvchi muomalasidan soʻng bir qator xodimlar oʻtkir gipertoniya, yurak yetishmovchiligi va gipertonik krizga duchor boʻldi; ish joyiga bir necha bor tez tibbiy yordam chaqirildi. II guruh nogironlik guvohnomasi egasi boʻlgan va umurtqa pog'onasiga katta operatsiyaga tayyorlanayotgan katta auditor Nigina Ibragimova bankning davlatning my.gov.uz portali orqali berilgan rasmiy kasallik varaqalarini tan olishdan bosh tortganini aytadi. Bundan tashqari, bank vakillari xodimlarning uy manzillaridagi mahalla fuqarolar yig'inlariga borib, u yerda kimlar yashashi, kimlar tashrif buyurishi va ularning axloqiy fazilatlari haqida surishtirgan deb da'vo qilinmoqda; xodimlar bu xatti-harakat Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining shaxsiy hayot daxlsizligini himoya qiluvchi 31-moddasi hamda Mehnat kodeksining 176-moddasini buzadi, deb hisoblaydi.
Sud Majlislari Da'vogarlar Ishtirokisiz Oʻtkazildi
Xodimlar adolat izlab Mirzo Ulugʻbek tumanlararo fuqarolik sudiga da'vo arizalari bilan murojaat qildi. Ularning ta'kidlashicha, da'vogarlar va ularning advokatlarining ishtirokisiz sud majlislari shoshilinch tarzda oʻtkazildi; holbuki sud va bank da'vogarlarning tasdiqlangan kasallik varaqasi asosida vaqtincha mehnatga layoqatsizligidan xabardor qilingan edi. Bundan tashqari, sud rasmiy my.gov.uz portali orqali berilgan elektron kasallik varaqalarini e'tiborga olmagan va bankning ichki qog'oz jurnallarini asosiy hujjat sifatida qabul qilgan deyilmoqda. Da'volar rad etildi.
Yakka ona, rasmiy nogironligi boʻlgan shaxs va 20 dan 30 yilgacha ish stajiga ega ayollar sifatida ta'riflangan xodimlar Oliy sud kengashi, Bosh prokuratura va Qashshoqlikni kamaytirish hamda bandlik vazirligiga yuz yuzaga kelgan voqealarning qonuniyligini baholashga chaqirdi. Mehnat kodeksining 4-moddasi ish munosabatlarida har qanday kamsitishni ochiqchasiga taqiqlaydi. Effect.uz Kapitalbank rahbariyati va shikoyatda nomlangan mansabdor shaxslarning pozitsiyasini e'lon qilishdan oldin ulardan rasmiy javob kutayotganini ma'lum qildi.