Maqolani tinglash
O'zbekistonda 500 million so'mlik kvartira uchun shartnoma imzolagan va keyinchalik undan voz kechmoqchi bo'lgan xaridor 50 million dan 60 million so'mgacha yo'qotishi mumkin — bu miqdor allaqachon to'langan summaning emas, balki to'liq sotib olish narxining foizi hisobida belgilanadi. Bu — Kun.uz mamlakatdagi qurilish kompaniyalarining katta qismiga tegishli shartnomalardan topgan jarima bandlarining amaliy oqibati bo'lib, mazkur holat biror bir quruvchi bilan chegaralanib qolmaydi.
Hisob-kitob shafqatsiz. Dastlabki to'lov sifatida 150 million so'm to'lagan va keyin — qurilish to'xtab qolgani yoki boshqa sabab bilan — pulini qaytarib olmoqchi bo'lgan xaridor shartnoma bo'yicha umumiy kvartira qiymatining 10 dan 12 foizigacha ushlab qolinishiga duch keladi. 500 million so'mlik uy-joy uchun bu quruvchi 50 million dan 60 million so'mgacha saqlab qolishini anglatadi — bu miqdor ba'zan allaqachon to'langan depozitning o'zidan ham oshib ketishi mumkin. Shartnomadagi band, yozilgan shaklida, o'z xohishi bilan voz kechgan xaridor bilan qurilishni amalga oshirmagan quruvchi o'rtasida hech qanday farq qilmaydi.
Faqat Bir Tomonga Ishlaydigan Jarimalar
Xuddi shu shartnomalarda o'z muddatlarini buzgan quruvchilarga ancha yengilroq majburiyatlar yuklatilgan. Kechiktirilgan yetkazib berish uchun jarimalar odatda kuniga shartnoma qiymatining 0,01 dan 0,05 foizigacha belgilanadi va chegara ko'zda tutiladi — ko'pincha umumiy narxning 5 yoki 10 foizi — bu miqdordan oshgach, kechikish qancha davom etishidan qat'i nazar, jarima to'planishdan to'xtaydi. 500 million so'mlik kvartira uchun bir yil kechiktirgan quruvchi kuniga taxminan 50 000 so'm jarima to'lashi kerak bo'ladi — Kun.uz ta'kidlaganidek, bu Toshkentda bir piyola sho'rva narxi — va hatto shu miqdorni undirish uchun ham xaridor quruvchini sudga berishi shart.
Bu tarkibiy nomutanosiblik tasodifiy emas. 2026-yil iyulida taqdim etilgan, 129 ta ulushli qurilish shartnomasi tahlili asosida tuzilgan hisobotda shartnomalarnig 51 foizida qurilish muddati kechiktirilgani uchun quruvchiga hech qanday javobgarlik nazarda tutilmagani aniqlandi. Shartnomalarning 84 foizida tayyor mulkka nisbatan hech qanday kafolat muddati belgilanmagan. 80 foiz hollarda qayta hisoblash bandlari quruvchi manfaatlarini ustuvor qo'ygan. Ikki tomonning huquqlarini teng darajada himoya qilgan shartnomalari tekshirilganlarning atigi 20 foizini tashkil etdi.
Tartibga Soluvchi Tan Oldi, Majburiy Standartlar Yo'q
Raqobat qo'mitasi muammoni tan oldi. Kun.uz 2025-yil sentyabrida Imarat Development misolida adolatsiz shartnoma shartlari bo'yicha tekshiruv nashr etganidan so'ng, qo'mita fuqarolardan minglab shikoyat olganini tasdiqladi va bunday bandlarni qonunga zid deb rasman tavsifladi. Biroq umumiy ulushli qurilish shartnomalari uchun majburiy minimal talablarning yo'qligi shuni anglatadiki, ushbu shikoyatlarga sabab bo'lgan shartlar sohada hamon amalda qolmoqda.
Oqibat shuki, uy sotib olishga intilayotgan o'n minglab odamlar ko'plab yurisdiksiyalarda kuchsiz deb topilishi mumkin bo'lgan, ammo bu yerda standart amaliyot bo'lib qolgan shartlarga duch kelmoqda. Minimal shartnoma standartlari qonun bilan belgilanib, ijro etilmaguncha, bugun shartnoma imzolayotgan xaridorlar xuddi shunday nomutanosiblikka duch keladi: ular shartnomadan chiqsa og'ir jarimalar to'laydi, qurilishchi o'z majburiyatlarini bajarmasa esa deyarli hech qanday javobgarlikka tortilmaydi.