Maqolani tinglash
Oʻzbekiston Markaziy banki mamlakatning islom moliyasi sektori huquqiy poydevor yaratish bosqichidan chiqib, faol amalga oshirish bosqichiga oʻtishga tayyor ekanini eʼlon qildi hamda beshta ustun va 39 ta aniq chora-tadbirga asoslangan 2026–2030 yillarga moʻljallangan yoʻl xaritasini taqdim etdi. Markaziy bank boshqaruvchisi Timur Ishmetov bu haqda Samarqandda boʻlib oʻtgan Xalqaro Islom Moliyasi Forumida maʼlum qildi.
Yoʻl xaritasi qonunchilikni takomillashtirish, mutaxassislar tayyorlash, aholining moliyaviy savodxonligini oshirish, xalqaro hamkorlik va islom banki faoliyati uchun maxsus infratuzilma barpo etishni qamrab oladi. Ishmetov bu oʻtishni tabiiy rivojlanish jarayoni sifatida izohladi: oʻn bir ta mikromoliya tashkiloti allaqachon islom moliyaviy mahsulotlarini — murabaha, ijara, mudaraba va musharaka — taklif etib kelmoqda, bu esa to'liq miqyosli bank faoliyati boshlanishidan oldin regulyatorlar va bozor ishtirokchilariga amaliy tajriba orttirish imkonini berdi.
Yangi Huquqiy Me'morchilik
Qonunchilik asosi 2026 yilda islom bank faoliyati toʻgʻrisidagi qonunning qabul qilinishi bilan yaratildi. Qonun mustaqil islom banklarini tashkil etishga ruxsat beradi va an'anaviy banklarga maxsus islom banki oynachalari ochish imkonini beradi, bu esa ikki izli tizimni vujudga keltiradi. Uni boshqarish uchun Markaziy bank ikki bosqichli boshqaruv modelini joriy etdi va standartlarni saqlash, qarorlar sifatini yaxshilash hamda risklar boshqaruvini mustahkamlash vazifasi yuklatilgan besh a'zodan iborat Islom Moliyasi Kengashini tashkil etdi.
Qonun chiqaruvchilar, shuningdek, tizimga soliq neytralligini ta'minlash mexanizmlarini ham kiritdi. Ushbu mexanizmlar islom moliyaviy operatsiyalari an'anaviy operatsiyalardan tarkibiy jihatdan farq qilishi sababli yuzaga keladigan fiskal nomutanosibliklarni bartaraf etishga mo'ljallangan — bu muammo foizga asoslangan moliya uchun yozilgan soliq kodekslariga islom mahsulotlarini tatbiq etishga uringan yurisdiktsiyalarda qayta-qayta ko'ndalang bo'lib kelgan.
Sukuk va kapital bozorlari
Keyingi qonunchilik ustuvorligi islom qimmatli qog'ozlari uchun huquqiy bazani yaratishdan iborat. Hukumat sukukka — islomiy obligatsiyalar ekvivalentiga — bag'ishlangan alohida bobni o'z ichiga olgan Kapital bozori to'g'risidagi qonunning qayta ishlangan loyihasini tayyorladi. Qonun qabul qilingan taqdirda, u davlat va korporativ sukuk emissiyalari uchun huquqiy shart-sharoitlarni yaratadi — bu davlat va shariat talablariga mos keladigan instrumentlarga muhtoj yoki ularni xohlaydigan xususiy qarz oluvchilar uchun yangi moliyalashtirish kanalini ochadi.
O'zbekiston xalqaro obro'sini ham mustahkamlab bormoqda. Markaziy bank 2025 yilda Islom moliyaviy xizmatlari kengashiga (IFSB), 2026 yilda esa Islom moliyaviy muassasalari buxgalteriya hisobi va auditi tashkilotiga (AAOIFI) a'zo bo'ldi. Ikkala tashkilotga a'zolik ichki tartibga solishni xalqaro standartlarga muvofiqlashtirish va ilg'or tajribalarni mahalliy bozor sharoitlariga moslashtirish maqsadida ko'zda tutilgan.
Ishmetov Islom taraqqiyot banki, Osiyo taraqqiyot banki, Xalqaro moliya korporatsiyasi va AAOIFIni o'qitish, mahsulot ishlab chiqish hamda amaliy tatbiq etish sohasidagi ustuvor hamkorlar sifatida belgiladi. U yo'l xaritasi chora-tadbirlarini o'z vaqtida amalga oshirish, mas'ul idoralar o'rtasidagi muvofiqlashtiruv va natijalarni muntazam monitoring qilish strategiyaning muvaffaqiyatini belgilovchi asosiy sinovlar bo'lishini ta'kidladi.