Maqolani tinglash
Oʻzbekiston Konstitutsiyaviy sudining tartib-qoidalarini qayta tashkil etuvchi konstitutsiyaviy qonunni qabul qildi: qonun elektron ish yuritishni, videokonferensiya orqali majlislarni, qarorlarni majburiy onlayn eʼlon qilishni va davlat organlarining sud qarorlarini ijro etishi uchun qatʼiyroq muddatlarni joriy etadi — bu haqda Senatning Sud-huquq ishlari va korrupsiyaga qarshi kurash qoʻmitasi raisi Abdulhakim Eshmurodov maʼlum qildi.
Qonun rasman eʼlon qilingan kuni kuchga kirdi. Uchta qoida — elektron ish yuritish xususiyatlariga oid 29-modda, 58-moddaning ikkinchi qismi va 59-modda — 2028-yil 1-yanvargacha kuchga kirmaydi.
Elektron ish yuritish teng huquqiy asosda
Qonunning 28-moddasi elektron tarzda yuritilgan ishlarda qabul qilingan hujjatlar qogʻoz shakllariga teng huquqiy kuchga ega ekanligini belgilaydi. 29-modda esa bundan ham ilgari boradi: ish materiallarini elektron shaklda topshirish va qabul qilish, ochiq majlislarda videokonferensiya orqali ishtirok etish, ishtirokchilarning vakolatlarini elektron tarzda tasdiqlash hamda majlis bayonnomalarini raqamli imzo yordamida shakllantirish va imzolash tartiblarini nazarda tutadi.
Fuqarolar va yuridik shaxslar maxsus axborot tizimi orqali ariza topshirish, oʻz ishining borishini onlayn kuzatish, mobil ilova orqali ishtirok etish va majlislarni jonli efirda tomosha qilish imkoniyatiga ega boʻladi. Konstitutsiyaviy sud oʻz vakolati doirasida mustaqil ravishda majlislarning jonli translyatsiyasini ham tashkil etishi mumkin, dedi Eshmurodov.
Protsessual bosqichlar va yuridik yordamdan foydalanish imkoniyati
Kelib tushgan arizalar bir necha protsessual bosqichdan oʻtadi: roʻyxatga olish, yurisdiktsiya boʻyicha dastlabki tekshiruv, ariza beruvchining huquqiy layoqati va qonuniy talablarga muvofiqligi tekshiruvi. Shikoyatlarga tegishli sud qarorlari, qoʻllab-quvvatlovchi hujjatlar va mavjud sud himoya vositalarining tugallanganligini tasdiqlovchi dalillar ilova qilinishi shart. Fuqaro talabi bilan davlat davlat hisobidan moliyalashtiriladigan advokatning ishtirokini taʼminlashi shart.
Qarorlar yakuniy boʻlib, uch oylik ijro muddatini nazarda tutadi
Konstitutsiyaviy sud qarorlari yakuniy boʻlib, ular ustidan shikoyat qilib boʻlmaydi. Normativ-huquqiy hujjat yoki uning bir qismi konstitutsiyaga zid deb topilsa, u oʻz kuchini yoʻqotadi. Hujjatni qabul qilgan davlat organi uni uch oy ichida yoki sud belgilagan qisqaroq muddat doirasida Konstitutsiyaga muvofiq holga keltirishi shart. Bekor qilingan hujjat asosida chiqarilgan davlat organlari qarorlari bir oy ichida qayta koʻrib chiqilishi; sud qarorlari esa qonunda belgilangan tartibda qayta koʻrib chiqilishi lozim.
Normativ hujjatlarning konstitutsiyaviyligiga, xalqaro shartnoma majburiyatlariga hamda konstitutsiyaviy va qonuniy normalarning rasmiy talqiniga doir yakuniy qarorlar qaror shaklida chiqariladi. Boshqa masalalar boʻyicha xulosalar chiqariladi; protsessual masalalar esa ajrimlar bilan hal etiladi. Barcha qarorlar va xulosalar qabul qilingan kundan boshlab uch kun ichida ommaviy axborot vositalarida, sudning rasmiy veb-saytida va boshqa rasmiy kanallarda eʼlon qilinishi shart.
Konstitutsiyaviy qonuniylik holati toʻgʻrisidagi yillik hisobot
Qonun Konstitutsiyaviy sudga umumlashtirilgan sud amaliyoti asosida konstitutsiyaviy qonuniylik holati toʻgʻrisida yillik hisobot tayyorlash mexanizmini joriy etadi. Hisobot har yilning birinchi choragida sud majlisida koʻrib chiqiladi va soʻngra Oliy Majlisning har ikki palatasi hamda Prezidentga yuboriladi. Mas'ul davlat organlarining hisobotdagi tavsiyalar boʻyicha koʻrgan choralari natijalari ham Konstitutsiyaviy sudda muhokama qilinishi mumkin.
Institutsional va byudjet qoidalari
Sud nomzodlarining zahira havzasi Oliy sud kengashi bilan birgalikda shakllantiriladi. Sudning byudjeti davlat byudjetida alohida moddacha sifatida saqlanib qoladi. Shuningdek, konstitutsiyaviy qonunlar va ratifikatsiya qonunlarining Prezident imzosiga qadar konstitutsiyaviyligini baholash hamda referendumga qoʻyiladigan masalalar boʻyicha xulosalar chiqarish tartiblari ham alohida belgilab qoʻyilgan.
Eshmurodov qonunning qabul qilinishi fuqarolar va tadbirkorlar uchun konstitutsiyaviy adolatga kirishni kengaytirishi, tartib-taomillarni soddalashtirishi, ortiqcha byurokratik yukni kamaytirishi va sud tizimiga jamoatchilik ishonchini mustahkamlashini taʼkidladi.