Maqolani tinglash
O'zbekiston Oliy Sudining sudyasi tomonidan 2026 yil 13 noyabrda chiqarilgan qaror mamlakatning fuqarolik sudlarida tobora keng tarqalib borayotgan amaliyot — tomon dalillarini bitta ham ko'rib chiqmasdan rad etish — uchun huquq kuzatuvchilarining keskin tanqidiga uchradi.
Ish U.B. deb tanilgan da'vogarga tegishli bo'lib, u deyarli besh yil davomida "O'zbekiston Milliy Metrologiya Instituti" davlat muassasasining Buxoro filiali rahbari lavozimida ishlagan. 2025 yil aprelida U.B.ning mehnat shartnomasi u yozgan ixtiyoriy ariza asosida bekor qilindi. Da'vogarchining aytishicha, ushbu arizani u faqat ish beruvchi ikki oy ichida boshqa lavozim taklif qilishini va'da qilgani uchun yozgan. Mazkur va'da bajarilmagach, u sudga murojaat qilib, ishga qayta tiklanishini talab qildi.
Buxoro tumanlararo sudi 2026 yil martda da'voni rad etdi va ariza berish uchun belgilangan qonuniy muddatning o'tkazib yuborilganligini asoslab ko'rsatdi. Navoiy viloyat sudi iyul oyidagi apellyatsiya ko'ruvida ham, oktyabrdagi nazorat ko'ruvida ham ushbu qarorni qonuniy deb topdi. Oliy Sud sudyasi M. Rabiyeva esa 13 noyabrdagi qaror bilan nazorat shikoyatini Fuqarolik ishlari bo'yicha sud hay'atiga — U.B. uchun mavjud bo'lgan so'nggi imkoniyatga — yuborishdan bosh tortdi.
O'z-O'ziga Zid Kelgan Qaror
Huquqiy nashr Effect.uz tomonidan e'lon qilingan tahlilga ko'ra, Oliy Sud qarorini e'tiborga molik qilayotgan narsa shundaki, hujjatning o'zida keltirilgan faktlar uning xulosalarini inkor etmoqda. Qarorga ko'ra, ishdan bo'shatish buyrug'i 2025 yil 21 aprelda ish beruvchining elektron raqamli imzosi bilan tasdiqlangan, biroq xuddi shu qarorning o'zida U.B. mazkur buyruq bilan 2025 yil 18 aprelda — u rasmiy imzolanishidan uch kun oldin — tanishtirilgani qayd etilgan. Qarorning hech bir joyida xodim qonuniy jihatdan hali mavjud bo'lmagan hujjat bilan qanday qilib tanishtirilganligi izohlanmagan.
Muddatga oid masala U.B.ning buyruq nusxasini qachon olganiga bog'liq, zеro Mеhnat kodeksining 560-moddasi muddatni hisoblashni nusxa topshirilgan sanadan boshlaydi. Qaror ish materiallarida qabul qilish varaqasiga havola qiladi, ammo nusxaning qachon va kimga topshirilgani aniq ko'rsatilmagan. Bundan ham muhimroq tomoni shundaki, Respublika sud-ekspertiza markazi Samarqand mintaqalararo bo'limining 2026 yil iyun oyidagi ekspertiza xulosasida mazkur qabul qilish varaqasidagi qo'lyozma yozuvlar U.B.ga tegishli emasligi aniqlangan. Ushbu holat qarorning o'zida qayd etilgan — biroq sud ayni shu varaqani muddatni hisoblash uchun asos sifatida qo'llagan. Da'vogar foydasiga bo'lgan ekspertiza dalili hech qanday huquqiy bahoga sazovor bo'lmagan.
Qarorda keltirilgan yana ikki holat ham muddatga oid xulosaga zid keladi. U.B.ning mehnat daftarchasi 2025 yil 23 aprelda U.B.ning o'zi tomonidan emas, balki ishonchnoma asosida harakat qilgan uchinchi shaxs tomonidan olingan — bu holat U.B. o'sha sanaga qadar ishdan bo'shatish hujjatlarini shaxsan qabul qilgan degan taxminni inkor etadi. Bundan tashqari, U.B.ning asosiy dalili — ish beruvchining yangi lavozim va'dasiga ishonib ixtiyorsiz ravishda iste'fo arizasi yozganligi haqidagi argumenti — muddatni uzrli sabab asosida tiklash mumkinligi masalasiga bevosita aloqador edi. Qarorda bu masalani ko'rib chiquvchi birorta ham jumla yo'q.
Har bir argument uchun andoza javob
U.B.ning barcha moddiy-huquqiy dalillari yagona andoza jumlasi bilan rad etildi: ulар «viloyat sudi nazorat instansiyasi tomonidan ko'rib chiqilgan va to'g'ri huquqiy baho berilgan» deb ko'rsatildi. Qaysi argument ko'rib chiqilgani, qanday tartibda va nima uchun har biri asossiz deb topilgani hujjatning hech bir joyida bayon etilmagan.
To'rt instansiya davomida namoyon bo'lgan qonuniyat aylanma tasdiqlash xususiyatiga ega: tuman sudi muddatga tayanди; apellyatsiya sudi tuman sudini ma'qulladi; viloyat nazorat hay'ati apellyatsiya sudini ma'qulladi; Oliy sud sudyasi esa viloyat sudi masalani allaqachon ko'rib chiqqanini qayd etdi. Birorta ham sud organi U.B. ishining mohiyatini mazmunli tarzda ko'rib chiqmadi.
O'zbekiston Fuqarolik protsessual kodeksi sud qarorlarining asoslantirilgan bo'lishini talab qiladi va tomon dalillari rad etilganda rad etish asoslari ko'rsatilishi shart ekanini belgilaydi. Oliy sud Plenumi quyi sudlarga ushbu majburiyat yuzasidan qayta-qayta ko'rsatmalar bergan. Effect.uz tahlilida sukutni baholash shakli sifatida qabul qilish — haqiqiy asoslash o'rniga andoza formuladan foydalanish — o'zi alohida tan olingan sud amaliyotiga aylanib qolgani va bu amaliyot huquqqa emas, qulaylikka asoslanishi ta'kidlanadi.
Nashr Oliy sud raisidan andoza qarorlar chiqarish va litigantlar dalillarini e'tiborsiz qoldirish amaliyotini o'rganishni hamda aniq ko'rsatmalar berishni; Oliy sud kengashidan asoslantirilgan qaror talabini maxsus nazorat ostiga olishni; Sudyalar malaka hay'atidan esa qonuniy talablar va Plenum ko'rsatmalarini ataylab e'tiborsiz qoldiradigan sudyalarga qonunda belgilangan sanksiyalarni qo'llashni talab qiladi. Shuningdek, 13 noyabr qarorini bekor qilish uchun Oliy sud raisi yoki rais o'rinbosariga ariza berilishi rejalashtirilgani qayd etiladi — biroq muammo bitta ishdan ancha kengroq ekaniga alohida e'tibor qaratiladi. Sud dalillarni eshitishni to'xtatganda, u adolatni eshitishni ham to'xtatadi.

